نقش هوش هیجانی معلمان در اثربخشی ارتباط تربیتی با دانش آموزان استثنایی

این پژوهش به بررسی عمیق و چندبعدی نقش هوش هیجانی معلمان در اثربخشی ارتباط تربیتی با دانش آموزان استثنایی می پردازد و با استفاده از رویکرد پژوهش ترکیبی (کیفی-کمی) و با مشارکت ۲۵۰ معلم آموزش استثنایی و ۳۰۰ دانش آموز با نیازهای ویژه، به تحلیل سازوکارهای تاثیر مولفه های مختلف هوش هیجانی شامل خودآگاهی هیجانی، خودتنظیمی، انگیزش درونی، همدلی و مهارت های اجتماعی بر کیفیت تعاملات آموزشی و پیامدهای تربیتی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که معلمان با سطح بالاتر هوش هیجانی، به طور معناداری ارتباط تربیتی موثرتری با دانش آموزان استثنایی برقرار می کنند که در قالب شاخص های متعددی از جمله اعتماد متقابل، مشارکت فعال دانش آموز، کاهش رفتارهای چالش برانگیز، افزایش خودکارآمدی تحصیلی و رشد مهارت های اجتماعی-هیجانی دانش آموزان تبلور می یابد. تحلیل مسیرهای علی حاکی از آن است که همدلی به عنوان هسته مرکزی هوش هیجانی معلمان، نقش واسطه ای کلیدی در تسهیل درک نیازهای هیجانی منحصربه فرد دانش آموزان استثنایی ایفا می کند، در حالی که خودتنظیمی هیجانی معلمان امکان مدیریت پاسخ های هیجانی خود در مواجهه با رفتارهای چالش برانگیز و موقعیت های استرس زای آموزشی را فراهم می سازد. پژوهش حاضر نشان می دهد که هوش هیجانی معلمان نه تنها به عنوان مجموعه ای از مهارت های فردی، بلکه به عنوان ظرفیتی رابطهای و موقعیتی عمل می کند که در بافت تعامل با دانش آموزان استثنایی و با توجه به ویژگی های خاص این گروه (مانند دشواری در تنظیم هیجان، حساسیت های حسی، نیازهای ارتباطی ویژه) شکل می گیرد و متحول می شود.

کلیدواژه ها:

اثربخشی ، دانش آموزان استثنایی ، معلمان ، هوش هیجانی