تحول دیجیتال در کسب و کار الکترونیکی: مرور نظام مند فناوری ها، راهبردها و پیامدها

تحول دیجیتال در سال های اخیر، کسب وکار الکترونیکی را از «فروش آنلاین» به «اکوسیستم داده محور ارزش» سوق داده است؛ اکوسیستمی که در آن تصمیم گیری، طراحی تجربه مشتری، مدیریت زنجیره تامین و حتی مدل درآمدی، به طور فزاینده بر فناوری های نوپدید و قابلیت های سازمانی متکی است. این مقاله با هم نهادسازی یافته های یک مرور نظام مند بین المللی با شواهد پژوهشی فارسی منتشرشده از ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، مسیر تکامل کسب وکار الکترونیکی و نقاط کانونی تحول دیجیتال را مرور و تحلیل می کند. چارچوب بحث بر سه لایه استوار است: (۱) فناوری های پیشران (هوش مصنوعی، کلان داده، رایانش ابری، اینترنت اشیا و بلاکچین)، (۲) راهبردها و سازوکارهای پیاده سازی (بازاریابی همه کاناله، مدیریت ارتباط با مشتری داده محور، همسویی راهبرد–فناوری، و حکمرانی داده) و (۳) پیامدها و ریسک ها (عملکرد، نوآوری، اعتماد و چالش های حقوقی/اخلاقی). نتایج مرور نشان می دهد که در مطالعات داخلی جدید، «بلوغ تحلیلی» و «همه کاناله سازی تجربه مشتری» به عنوان حلقه های واسط کلیدی بین فناوری و عملکرد ظاهر شده اند و در عین حال، شکاف های معناداری در حوزه استانداردهای داده، توانمندی های انسانی و ارزیابی اقتصادی پروژه ها باقی است. در پایان، یک دستورکار پژوهشی و اجرایی برای سازمان های ایرانی ارائه می شود که بر معماری داده، حکمرانی، توانمندسازی سرمایه انسانی و معیارهای سنجش ارزش دیجیتال تمرکز دارد. همچنین پیشنهاد می شود مطالعات آینده با داده های میدانی و طراحی های طولی، پایداری این اثرات را آزمون کنند.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، کسب و کار الکترونیکی ، هوش مصنوعی ، کلان داده ، رایانش ابری ، همه کاناله ، حکمرانی داده.