هوش مصنوعی و آموزش شخصی سازی شده در دوران پساکرونا: چالش های اخلاقی و فرصت های عدالت آموزشی در ایران

پاندمی کووید-۱۹ به عنوان یک بحران جهانی، نظام های آموزشی سراسر جهان و به ویژه ایران را با چالش های بنیادین مواجه ساخت و آموزش مجازی را از یک گزینه جانبی به یک الزام اصلی تبدیل کرد. در این شرایط، هوش مصنوعی به عنوان فناوری پیشرو، قابلیت های منحصربه فردی در تحقق آموزش شخصی سازی شده ارائه داد و فرصت های نوینی برای جبران خسارات یادگیری و ارتقای کیفیت آموزش ایجاد نمود. این پژوهش با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در آموزش شخصی سازی شده در دوران پساکرونا، به تحلیل همزمان چالش های اخلاقی مرتبط با کاربرد آن و فرصت های پیش رو برای دستیابی به عدالت آموزشی در نظام آموزشی ایران می پردازد. روش شناسی پژوهش از نوع ترکیبی (کیفی-کمی) بوده و شامل مرور نظام مند ادبیات مرتبط، توزیع پرسشنامه میان ۲۰۰ نفر از معلمان و دانش آموزان مدارس منتخب در استان های مختلف ایران، و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان آموزشی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق سیستم های یادگیری تطبیقی و تحلیل داده های یادگیری، می تواند فرآیند آموزش را به طور موثری شخصی سازی کند، دسترسی به منابع آموزشی باکیفیت را در مناطق محروم افزایش دهد و بدین ترتیب به تقویت عدالت آموزشی کمک نماید. با این حال، چالش های اخلاقی جدی نظیر نقض حریم خصوصی داده های دانش آموزان، وجود تعصبات الگوریتمی که ممکن است نابرابری ها را تشدید کند، و گسترش شکاف دیجیتال به عنوان موانع اصلی شناسایی شدند. نتیجه گیری پژوهش بر لزوم بهره برداری مسئولانه و اخلاق محور از هوش مصنوعی تاکید دارد؛ به گونه ای که با تدوین سیاست های اخلاقی جامع، سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های دیجیتال، و برنامه های آموزشی گسترده برای معلمان و سیاست گذاران، بتوان از پتانسیل این فناوری برای تحقق عدالت آموزشی بهره حداکثری برد. در غیر این صورت، عدم مدیریت این چالش ها ممکن است به تعمیق نابرابری های آموزشی موجود منجر شود. پیامدهای عملی این مطالعه شامل ارائه پیشنهادهایی برای سیاست گذاران وزارت آموزش و پرورش، مدیران مدارس، و توسعه دهندگان پلتفرم های آموزشی است تا هوش مصنوعی را به شیوه ای عادلانه، شفاف و اخلاقی در نظام آموزشی ایران ادغام نمایند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش شخصی سازی شده ، چالش های اخلاقی ، عدالت آموزشی ، دوران پساکرونا ، آموزش مجازی ، حریم خصوصی داده ها ، تعصب الگوریتمی ، شکاف دیجیتال