مرور نظام مند عوامل موثر بر افت تحصیلی در دوره متوسطه

افت تحصیلی در دوره متوسطه به عنوان یک چالش پیچیده آموزشی، پیامدهای فردی و اجتماعی گسترده ای دارد. این مطالعه با هدف شناسایی نظام مند عوامل موثر بر این پدیده و ارائه ی طبقه بندی جامعی از آن ها، با استفاده از روش مرور نظام مند و بر اساس دستورالعمل «پریزما ۲۰۲۰» انجام شد. بدین منظور، مقالات منتشرشده بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ در پایگاه های اطلاعاتی معتبر فارسی و انگلیسی (مانند Scopus، ERIC، SID و مگیران) با کلیدواژه های مرتبط جست وجو، و پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج، نهایتا ۴۷ مطالعه کیفی و کمی واجد شرایط انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که عوامل موثر را می توان در چهار سطح به هم پیوسته دسته بندی کرد: ۱) عوامل فردی-روان شناختی (مانند ضعف پایه علمی، خودکارآمدی پایین، اضطراب و مهارت های مطالعه ناکارآمد)؛ ۲) عوامل آموزشی-مدرسه ای (شامل کیفیت تدریس، روش های ارزشیابی، جو مدرسه و کمبود خدمات مشاوره ای)؛ ۳) عوامل خانوادگی (از جمله وضعیت اقتصادی، سطح تحصیلات و حمایت والدین)؛ و ۴) عوامل اجتماعی-اقتصادی (نظیر نابرابری منطقه ای و تاثیرات همه گیری کووید-۱۹). تحلیل یکپارچه یافته ها بر تعامل پویا و چندسطحی این عوامل تاکید دارد، به طوری که عوامل محیطی می توانند ضعف های فردی را تشدید یا تعدیل کنند. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که هرگونه برنامه ریزی برای پیشگیری و کاهش افت تحصیلی، نیازمند نگاهی سیستماتیک و طراحی مداخلات ترکیبی هم زمان در سطوح فردی، مدرسه، خانواده و سیاست گذاری کلان است. این مرور شکاف های پژوهشی مانند کمبود مطالعات طولی و مداخله ای ترکیبی را نیز آشکار ساخت.

کلیدواژه ها:

افت تحصیلی ، دوره متوسطه ، مرور نظام مند ، عوامل فردی ، عوامل آموزشی ، عوامل خانوادگی ، عوامل اجتماعی-اقتصادی.