مرور نظام مند تاثیر آموزش های ادبی بر رشد مهارت های تفکر انتقادی و خلاق در دانش آموزان دوره متوسطه

این مرور نظام مند با هدف تحلیل و ترکیب یافته های پژوهش های معتبر در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴، به بررسی تاثیر آموزش های ادبی بر رشد مهارت های تفکر انتقادی و خلاق در دانش آموزان دوره متوسطه پرداخت. پس از جستجوی جامع در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی و اعمال معیارهای ورود و خروج، تعداد ۴۲ مطالعه مرتبط انتخاب و با روش سنتز روایی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که رویکردهای فعال آموزش ادبیات، از قبیل خوانش و نقد انتقادی متون، مناظره ادبی، نوشتن تحلیلی، داستان نویسی خلاق و بازآفرینی آثار، تاثیر مثبت و معناداری بر رشد هم زمان مولفه های تفکر انتقادی (مانند تحلیل، استنباط و ارزیابی) و تفکر خلاق (مانند سیالی، ابتکار و انعطاف پذیری) دارند. موفقیت این روش ها در گرو ایجاد فضای آموزشی امن، نقش تسهیل گری معلم و به کارگیری بازخورد فرآیندمحور است. اگرچه مطالعات از اثربخشی این آموزش ها در بافت های فرهنگی مختلف (شامل ایران و سایر کشورها) حکایت دارند، اما ناهمگونی روش شناختی، محدودیت در حجم نمونه و کمبود مطالعات طولی از جمله محدودیت های شایع در ادبیات پژوهشی موجود محسوب می شوند. این مرور بر لزوم بازنگری در برنامه درسی ادبیات، آموزش معلمان و انجام پژوهش های آتی با طراحی های روش مندتر تاکید می کند. در مجموع، ادبیات به عنوان بستری غنی و انعطاف پذیر می تواند در پرورش شهروندانی اندیشمند، خلاق و نقاد در قرن بیست ویکم نقش محوری ایفا نماید.

کلیدواژه ها:

آموزش ادبیات ، تفکر انتقادی ، تفکر خلاق ، دوره متوسطه ، مرور نظام مند ، نقد ادبی ، نوشتن خلاق.