تحلیلی ساختاریافته بر موانع پرورش خلاقیت در نظام های آموزشی متمرکز: از برنامه ریزی درسی تا ارزشیابی

در عصر دانش و نوآوری، پرورش خلاقیت به عنوان یک قابلیت حیاتی در اهداف نظام های آموزشی جهان جایگاه ویژه ای یافته است. با این حال، ماهیت یکسان ساز و استانداردگرای نظام های آموزشی متمرکز، همواره مانعی جدی در مسیر تحقق این هدف به شمار می رود. این مقاله با هدف شناسایی و تحلیل نظام مند این موانع در چارچوب برنامه ریزی درسی متمرکز و با روش مرور ساختاریافته منابع جدید فارسی و انگلیسی (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ میلادی و ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ شمسی) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد موانع در چهار سطح به هم پیوسته عمل می کنند: ۱) موانع ساختاری و حکمرانی (شامل تمرکزگرایی افراطی، آزمون محوری و برنامه درسی انبوه)، ۲) موانع برنامه درسی و محتوایی (شامل قطعی انگاری دانش و بی ارتباطی با مسائل واقعی)، ۳) موانع روش شناختی و محیط کلاس (شامل سلطه روش های انتقالی و نبود فضای روانی امن) و ۴) موانع سنجش و ارزشیابی (شامل نتیجه محوری کمی و ایجاد فرهنگ پرهیز از اشتباه). این سطوح در تعامل با یکدیگر، یک چرخه معیوب تقویت کننده ایجاد می کنند که تغییر جزئی در هر بخش را بی اثر می سازد. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که غلبه بر این موانع مستلزم یک تحول پارادایمیک هماهنگ در تمامی سطوح، از حرکت به سوی عدم تمرکز هوشمند و بازنگری در برنامه درسی، تا تغییر روش های تدریس و اصلاح بنیادین نظام ارزشیابی است.

کلیدواژه ها:

خلاقیت ، نظام آموزشی متمرکز ، برنامه ریزی درسی ، موانع ساختاری ، ارزشیابی آموزشی ، روش تدریس