شناسایی موانع اجرای نوآوری آموزشی از دیدگاه مدیران ومعلمان

نوآوری آموزشی به عنوان موتور محرکه تحول در نظام های آموزشی، همواره با چالش ها و موانعی در مرحله اجرا مواجه بوده است. شناسایی این موانع از دیدگاه ذی نفعان اصلی، یعنی مدیران و معلمان، گامی اساسی برای تسهیل و نهادینه سازی تغییرات اثربخش در محیط های یادگیری است. این پژوهش با هدف شناسایی جامع موانع اجرای نوآوری آموزشی از منظر این دو گروه کلیدی طراحی و اجرا شده است. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع پدیدارشناسی توصیفی است. جامعه آماری پژوهش را مدیران و معلمان مدارس ابتدایی و متوسطه دولتی در چند استان کشور تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با رعایت اصل اشباع نظری، ۲۵ نفر (۱۲ مدیر و ۱۳ معلم) برای مشارکت در مطالعه انتخاب شدند. ابزار اصلی گردآوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق بود که سوالات آن حول محور تجارب، درک و چالش های مرتبط با اجرای نوآوری های آموزشی طراحی شد. داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و با کمک نرم افزار MAXQDA مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش حاکی از آن است که موانع اجرای نوآوری آموزشی در پنج طبقه اصلی قابل دسته بندی است: ۱) موانع ساختاری–سازمانی (شامل نبود زیرساخت های فنی و فیزیکی کافی، بوروکراسی اداری سنگین و فقدان چارچوب های حمایتی نهادی)، ۲) موانع مرتبط با منابع انسانی (شامل مقاومت در برابر تغییر، کمبود دانش تخصصی و مهارت های لازم در معلمان و مدیران، و فرسودگی شغلی)، ۳) موانع فرهنگی–نگرشی (شامل فرهنگ مدرسه سنتی، نگرش منفی والدین و جامعه نسبت به تغییر، و ترس از شکست)، ۴) موانع مالی–اقتصادی (شامل کمبود بودجه اختصاص یافته، نبود مشوق های مالی و هزینه بر بودن اجرای نوآوری ها)، و ۵) موانع مرتبط با محتوا و برنامه درسی (شامل انعطاف ناپذیری برنامه های درسی رسمی، حجم زیاد مطالب آموزشی و ناهماهنگی نوآوری با اهداف سند تحول بنیادین). این موانع در تعامل پیچیده با یکدیگر، اکوسیستم اجرای نوآوری را با چالش مواجه می سازند. نتایج این مطالعه بر لزوم اتخاذ رویکردی سیستمی و همه جانبه نگر برای رفع این موانع تاکید دارد، به طوری که مداخلات صرفا فنی یا فردی نمی تواند تضمین کننده موفقیت باشد. درک عمیق این موانع از دیدگاه عاملان اجرایی، می تواند به سیاست گذاران و برنامه ریزان آموزشی در طراحی راهبردهای عملی و زمینه ساز برای تحقق نوآوری پایدار کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

نوآوری آموزشی ، موانع اجرا ، مدیران مدارس ، معلمان ، پژوهش کیفی.