بررسی راهکارهای مدرسه محور پیشگیری از آسیب های روانی–اجتماعی در دانش آموزان

گسترش سریع مخاطرات محیطی و تغییرات بنیادین در مناسبات اجتماعی، دانش آموزان را به عنوان حساس ترین قشر جامعه در معرض طیف وسیعی از آسیب های روانی–اجتماعی قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین راهکارهای «مدرسه محور» در جهت پیشگیری اولیه و ثانویه از آسیب هایی نظیر اعتیاد، خشونت، رفتارهای پرخطر و اختلالات خلقی در فراگیران انجام شده است. مدرسه به دلیل ماهیت نهادی و استمرار در ارتباط با دانش آموز، استراتژیک ترین بستر برای شناسایی زودهنگام و مداخله بهنگام در بحران های رفتاری محسوب می شود. این مطالعه با رویکردی تحلیلی نشان می دهد که مدل های سنتی و صرفا آموزشی در مقابله با آسیب ها کارایی لازم را نداشته و ضرورت دارد پارادایم «مدرسه مراقب» جایگزین رویکردهای انضباطی صلب گردد. یافته های پژوهش حاکی از آن است که موثرترین راهکار مدرسه محور، توانمندسازی روانی–اجتماعی دانش آموزان از طریق آموزش مهارت های نرم نظیر تاب آوری، تفکر نقادانه و خودآگاهی است که به عنوان یک واکسیناسیون روانی در برابر فشارهای گروه همسالان و وسوسه های محیطی عمل می کند.علاوه بر این، نقش «برنامه درسی پنهان» و اتمسفر حاکم بر مدرسه در کاهش آسیب ها مورد واکاوی قرار گرفته است؛ نتایج نشان می دهد که ایجاد حس تعلق به مدرسه، تقویت پیوند عاطفی میان معلم و شاگرد و استقرار سیستم های حمایتی غیرمحسوس، نرخ بروز رفتارهای پرخطر را به طور معناداری کاهش می دهد. یافته های این تحقیق تاکید می کند که مدیریت مدرسه باید از طریق مدل «مثلث طلایی» (تعامل سازنده خانه، مدرسه و نهادهای اجتماعی)، یک شبکه حمایتی چندلایه ایجاد نماید تا دانش آموزان آسیب پذیر در چتر مراقبتی قرار گیرند. راهکارهای پیشنهادی بر سه محور اصلی استوار است: اول، شناسایی سیستماتیک کانون های خطر در محیط آموزشی؛ دوم، غنی سازی اوقات فراغت و نشاط اجتماعی در مدرسه؛ و سوم، استفاده از ظرفیت «همسالان یاری گر» جهت شناسایی پنهان آسیب ها. در نهایت، این مقاله نتیجه می گیرد که پیشگیری مدرسه محور زمانی به موفقیت پایدار دست می یابد که به جای برخورد با معلول (رفتار آسیب زا)، بر تقویت دارایی های رشدی و سرمایه های روان شناختی دانش آموزان تمرکز نماید.

کلیدواژه ها:

آسیب های روانی–اجتماعی ، پیشگیری مدرسه محور ، تاب آوری ، رفتارهای پرخطر ، مدرسه مراقب ، مهارت های زندگی ، سلامت روان ، آسیب شناسی اجتماعی.