تحلیل مسئولیت های اخلاقی آموزش در مواجهه با فناوری های نوین: از سوگیری الگوریتمی تا عدالت دیجیتال

پژوهش حاضر با هدف بررسی مسئولیت های اخلاقی آموزش در مواجهه با رسانه های دیجیتال، داده های بزرگ و الگوریتم ها انجام شد. در دنیای فناوری محور، تربیت اخلاقی دانش آموزان و معلمان اهمیت ویژه ای یافته است؛ زیرا استفاده گسترده از فناوری های نوین آموزشی، علاوه بر فرصت های یادگیری، چالش های اخلاقی همچون سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و اقتصاد توجه را به همراه دارد. روش تحقیق به صورت آمیخته (کیفی–کمی) طراحی شد؛ در بخش کیفی، مصاحبه های نیمه ساخت یافته با معلمان، دانش آموزان و والدین و تحلیل اسناد برنامه درسی انجام گرفت و در بخش کمی، پرسشنامه ای محقق ساخته با ۴۰ گویه در سه بعد «سواد اخلاقی دیجیتال»، «مهارت های فراشناختی» و «نگرش به عدالت الگوریتمی» بر روی ۴۰۰ دانش آموز متوسطه دوم شهر تهران اجرا شد. نتایج مدل یابی معادلات ساختاری نشان داد که مهارت های فراشناختی با ضریب مسیر ۰.۵۳ به طور مستقیم بر اخلاق دیجیتال اثرگذار است و از طریق خودکارآمدی با ضریب ۰.۴۷ نیز اثر غیرمستقیم دارد. خودکارآمدی با ضریب ۰.۴۱ بر اخلاق دیجیتال تاثیر مثبت داشت و در نهایت اخلاق دیجیتال با ضریب ۰.۶۲ قوی ترین اثر را بر تصمیم گیری اخلاقی دانش آموزان داشت. آزمون های آماری نیز تفاوت های معناداری بین رشته های تحصیلی و جنسیت ها نشان دادند. بر اساس یافته ها، تقویت مهارت های فراشناختی و خودکارآمدی می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم اخلاق دیجیتال و تصمیم گیری اخلاقی دانش آموزان را ارتقا دهد. این نتایج ضرورت بازنگری در برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان، مشارکت خانواده ها و تدوین سیاست های آموزشی در زمینه تربیت اخلاقی دیجیتال را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

اخلاق دیجیتال ، مهارت های فراشناختی ، خودکارآمدی ، تصمیم گیری اخلاقی ، رسانه های دیجیتال