اثربخشی برنامه های آموزش ذهن آگاهی (Mindfulness) بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد حافظه فعال دانش آموزان

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه های آموزش ذهن آگاهی بر کاهش اضطراب امتحان و بهبود عملکرد حافظه فعال دانش آموزان بود. اضطراب امتحان به عنوان یکی از شایع ترین چالش های روان شناختی در محیط های آموزشی می تواند کارکردهای شناختی از جمله حافظه فعال را تضعیف کرده و در نتیجه عملکرد تحصیلی را کاهش دهد. برنامه های آموزش ذهن آگاهی با تقویت آگاهی لحظه ای، پذیرش غیرقضاوتی و تنظیم هیجان، به عنوان مداخلات کارآمد برای بهبود تعادل هیجانی و کارکردهای شناختی شناخته شده اند. روش پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه نهم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ بود که از میان آن ها ۴۰ نفر به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گماشته شدند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسش نامه اضطراب امتحان اسپیلبرگر و آزمون حافظه فعال عددی بود. گروه آزمایش طی هشت جلسه ۶۰ دقیقه ای تحت آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر پروتکل کابات زین قرار گرفتند. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد آموزش ذهن آگاهی موجب کاهش معنی دار اضطراب امتحان و افزایش ظرفیت حافظه فعال در مقایسه با گروه کنترل گردید (p < ۰.۰۵). بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که اجرای نظام مند برنامه های ذهن آگاهی در محیط های آموزشی می تواند یکی از موثرترین راهبردها برای ارتقای سلامت روان، بهبود کارکردهای شناختی و افزایش عملکرد تحصیلی دانش آموزان باشد. این نتایج با اهداف کلان سند تحول بنیادین در جهت تربیت متوازن و شکوفایی قابلیت های ذهنی–عاطفی دانش آموزان هم سویی دارد.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، اضطراب امتحان ، حافظه فعال ، کارکردهای شناختی ، سلامت روان