تاثیر آموزش دوزبانه بر رشد شناختی و کلامی دانش آموزان در مدارس

این پژوهش به بررسی تاثیر آموزش دوزبانه بر رشد شناختی و کلامی دانش آموزان در مدارس ابتدایی ایران می پردازد. با توجه به تنوع زبانی و فرهنگی در کشور و حضور دانش آموزانی که زبان اول آنان غیرفارسی است، درک علمی پیامدهای آموزشی رویکرد دوزبانه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این مطالعه با روش شبه آزمایشی و با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل، تاثیر یک برنامه آموزشی دوزبانه ساختاریافته را بر شاخص های شناختی (حافظه کاری، انعطاف پذیری شناختی، مهارت حل مسئله) و کلامی (دایره واژگان، درک مطلب، مهارت های بیانی در هر دو زبان) در دانش آموزان پایه دوم ابتدایی مورد بررسی قرار داده است. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان دوزبانه (ترک زبان) شهر تبریز تشکیل می دادند که از میان آن ها ۶۰ دانش آموز به صورت تصادفی در دو گروه ۳۰ نفره آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش به مدت یک سال تحصیلی، تحت آموزش دوزبانه با مدل انتقالی تدریجی قرار گرفتند که در آن از زبان مادری (ترکی) به عنوان پایه و زبان دوم (فارسی) به عنوان هدف آموزشی استفاده شد. گروه کنترل، آموزش تک زبانه صرفا فارسی را مطابق با برنامه رایج مدارس دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون حافظه کاری دیداری-فضایی، آزمون طبقه بندی کارت های ویسکانسین، آزمون حل مسئله ریاضی، آزمون محقق ساخته دایره واژگان دو زبانه و آزمون درک مطلب دو زبانه بود. یافته های کمی نشان داد که گروه آزمایش در پس آزمون، پیشرفت معناداری در همه شاخص های شناختی (به ویژه انعطاف پذیری شناختی) و نیز در مهارت های کلامی فارسی (در سطح زبان دوم) نسبت به گروه کنترل داشتند. جالب آنکه مهارت های کلامی زبان مادری (ترکی) در گروه آزمایش نیز بهبود یافته و تضعیف نشده بود. تحلیل کیفی مصاحبه ها و مشاهده کلاس ها نیز حاکی از افزایش اعتماد به نفس، مشارکت فعال تر در کلاس و نگرش مثبت به هر دو زبان و فرهنگ بود. این پژوهش نتیجه می گیرد که آموزش دوزبانه برنامه ریزی شده نه تنها به رشد شناختی و کلامی برتر دانش آموزان دوزبانه منجر می شود، بلکه با حفظ و تقویت زبان مادری، از هویت فرهنگی آنان نیز پاسداری می کند. این یافته ها بر ضرورت بازنگری در سیاست های زبانی آموزشی و توسعه برنامه های درسی دوزبانه مبتنی بر شواهد علمی در مناطق زبانی کشور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

: آموزش دوزبانه ، رشد شناختی ، رشد کلامی ، دانش آموزان دوزبانه ، زبان مادری ، انعطاف پذیری شناختی ، مدل انتقالی.