تاثیر سبک های فرزندپروری والدین بر خودکارآمدی تحصیلی و شغلی دانش آموزان

خانواده به عنوان نخستین و موثرترین نهاد اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری باورها، نگرش ها و توانمندی های فرزندان ایفا می کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر سبک های مختلف فرزندپروری والدین بر خودکارآمدی تحصیلی و شغلی دانش آموزان انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه اسنادی نظام مند است. چارچوب نظری پژوهش بر اساس طبقه بندی سه گانه بامریند (مستبدانه، مقتدرانه و سهل گیرانه) و افزودن سبک بی توجه گسترش یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سبک فرزندپروری مقتدرانه که با ترکیب گرمی و پاسخگویی بالا همراه با انتظارات و کنترل منطقی مشخص می شود، به طور مثبت و معناداری با سطوح بالاتر خودکارآمدی تحصیلی و شغلی دانش آموزان مرتبط است. در این سبک، والدین با ایجاد محیطی ساختاریافته و در عین حال حمایتگر، زمینه را برای تجربه موفقیت های کوچک، دریافت بازخورد سازنده و رشد احساس شایستگی فراهم می آورند. این امر از طریق مکانیسم هایی مانند الگوسازی رفتارهای مقابله ای موثر، تشویق استقلال همراه با راهنمایی، و تقویت باورهای اسنادی مثبت (انتساب موفقیت به تلاش و توانایی درونی) صورت می پذیرد. در مقابل، سبک مستبدانه که بر اطاعت محض، کنترل سختگیرانه و گرمی کم تاکید دارد، با کاهش خودکارآمدی همراه است، زیرا حس خودمختاری را سرکوب کرده و ترس از شکست را افزایش می دهد. سبک سهل گیرانه نیز با محدودیت گذاری ناکافی و انتظارات پایین، فرصت های لازم برای تقویت پشتکار و غلبه بر چالش ها را از فرزند می گیرد. سبک بی توجه که با غفلت و عدم درگیری مشخص می شود، به دلیل نبود حمایت و راهنمایی، بیشترین آسیب را به رشد خودکارآمدی وارد می سازد. پژوهش حاضر همچنین به بررسی نقش میانجی متغیرهایی مانند دلبستگی ایمن، انگیزش درونی، مهارت های حل مسئله و تاب آوری در این رابطه می پردازد. در نتیجه گیری تاکید می شود که آگاهی بخشی به والدین درباره تاثیرات بلندمدت سبک تربیتی آنان و آموزش مهارت های فرزندپروری مقتدرانه، می تواند به عنوان یک راهبرد پیشگیرانه و توانمندساز، به رشد نسلی با باورهای کارآمدی قوی و آماده برای چالش های تحصیلی و شغلی آینده بینجامد.

کلیدواژه ها:

سبک فرزندپروری ، خودکارآمدی تحصیلی ، خودکارآمدی شغلی ، سبک مقتدرانه ، سبک مستبدانه ، دلبستگی ، استقلال ، مهارت های حل مسئله