بررسی کارآمدی روش تدریس کاوشگری در آموزش مفاهیم دینی و اخلاقی

این پژوهش با هدف بررسی کارآمدی روش تدریس کاوشگری در آموزش مفاهیم دینی و اخلاقی به دانش آموزان دوره متوسطه اول طراحی و اجرا شده است. در روش کاوشگری، دانش آموزان از طریق فرآیند پرسشگری، گردآوری اطلاعات، تحلیل داده ها و نتیجه گیری، به کشف مفاهیم و اصول می پردازند. با توجه به انتقادات وارد بر روش های سنتی انتقال مفاهیم دینی که ممکن است به حفظ محوری و عدم درک عمیق بینجامد، این پژوهش در پی آن است که آیا روش فعال کاوشگری می تواند بر درک مطلب، نگرش و قصد رفتاری دانش آموزان نسبت به مفاهیم دینی و اخلاقی تاثیر مثبت بگذارد. پژوهش حاضر با روش ترکیبی (آمیخته) و با طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان پسر پایه هشتم مدارس دولتی شهر مشهد بود که از بین آن ها ۶۰ دانش آموز در دو گروه ۳۰ نفره آزمایش و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته مفاهیم منتخب از کتاب هدیه های آسمان و تعلیمات اجتماعی (بخش اخلاق) را با روش کاوشگری فراگرفتند، در حالی که گروه کنترل همان مفاهیم را با روش سخنرانی و پرسش و پاسخ متداول آموزش دیدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون محقق ساخته درک مطلب دینی، پرسشنامه نگرش سنج دینی و اخلاقی و مقیاس قصد رفتاری بود. یافته های کمی با استفاده از تحلیل کوواریانس نشان داد که گروه آزمایش در پس آزمون، نمرات به طور معناداری بالاتری در درک مطلب و نگرش کسب کردند. همچنین، قصد انجام رفتارهای اخلاقی مرتبط (مانند صداقت، کمک به دیگران) در این گروه افزایش معناداری یافته بود. تحلیل کیفی مصاحبه ها و یادداشت های بازتابی دانش آموزان نیز حاکی از تعمیق باورها، احساس مالکیت فکری نسبت به مفاهیم و توانایی استدلال بهتر در موقعیت های اخلاقی مبهم بود. این پژوهش نتیجه می گیرد که روش تدریس کاوشگری در مقایسه با روش های منفعلانه، کارآمدی بیشتری در آموزش مفاهیم دینی و اخلاقی دارد، چرا که دانش آموزان را از وضعیت دریافت کننده منفعل به جستجوگر فعال تبدیل می کند و زمینه درونی سازی و تبلور این مفاهیم در رفتار را فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

روش تدریس کاوشگری ، آموزش دینی ، آموزش اخلاق ، درک مطلب ، نگرش ، قصد رفتاری ، دوره متوسطه.