بررسی عوامل موثر بر فرسودگی شغلی در معلمان مدارس مختلف

فرسودگی شغلی به عنوان یک سندرم روان شناختی ناشی از استرس مزمن کاری، یکی از جدی ترین چالش های پیش روی حرفه معلمی است که بر کیفیت آموزش، سلامت معلمان و بهره وری نظام آموزشی تاثیر منفی عمیقی برجای می گذارد. این پژوهش با هدف بررسی نظام مند عوامل موثر بر فرسودگی شغلی در معلمان مدارس مختلف (از نظر نوع مدیریت، منطقه جغرافیایی، سطح تحصیلی و جنسیت) انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه اسنادی نظام مند است. چارچوب پژوهش بر اساس مدل سه بعدی مسلش و جکسون (فرسودگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش احساس موفقیت فردی) و با در نظرگیری عوامل موثر در سطوح فردی، سازمانی و فراسازمانی طراحی شده است. یافته ها نشان می دهد که فرسودگی شغلی معلمان پدیده ای چندعاملی است که از تعامل پیچیده عوامل مختلف نشات می گیرد. در سطح فردی، ویژگی هایی مانند کمال گرایی افراطی، سبک های مقابله ای ناکارآمد، انتظارات غیرواقع بینانه از خود و کمبود مهارت های مدیریت استرس نقش بارزی ایفا می کنند. در سطح سازمانی و مدرسه ای، عوامل عمده شامل حجم سنگین کار اداری و غیرآموزشی، کمبود منابع و امکانات، رفتارهای نامناسب مدیران (سبک رهبری آمرانه یا بی تفاوت)، تعارض نقش، فقدان حمایت اجتماعی همکاران، مشارکت ناکافی در تصمیم گیری ها، و فشارهای ارزیابی عملکرد است. در سطح فراسازمانی، عواملی مانند وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایین معلمان، جایگاه اجتماعی حرفه معلمی، انتظارات متناقض خانواده ها و جامعه، تغییرات مکرر سیاست های آموزشی و بار روانی ناشی از مسائل اجتماعی دانش آموزان (فقر، مشکلات خانوادگی) موثر هستند. این پژوهش همچنین به بررسی تفاوت های احتمالی در تجربه فرسودگی در بین معلمان مدارس دولتی و غیردولتی، مناطق برخوردار و محروم، و مقاطع مختلف تحصیلی می پردازد. نتایج تحلیل حاکی از آن است که مداخلات موثر برای پیشگیری و کاهش فرسودگی شغلی معلمان باید رویکردی ترکیبی داشته باشد و همزمان بر توانمندسازی فردی معلمان (از طریق آموزش مهارت های مقابله ای و مدیریت استرس)، بهبود شرایط سازمانی (با اصلاح سبک مدیریت، کاهش بار کاری غیرضروری و افزایش حمایت) و ایجاد تغییرات سیاستی در سطح کلان (ارتقای منزلت اجتماعی و معیشت معلمان) متمرکز شود. سرمایه گذاری در حفظ سلامت روان معلمان نه تنها یک ضرورت انسانی، بلکه شرط اساسی برای تحقق کیفیت آموزشی پایدار است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی معلمان ، استرس شغلی ، فرسودگی عاطفی ، مسخ شخصیت ، عوامل سازمانی ، رهبری آموزشی ، حمایت اجتماعی ، سلامت روان معلمان