تحلیل گفتمان انقلابی در متون درسی ادبیات پس از انقلاب:رویکرد نشانه شناسی اجتماعی

این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان انقلابی در متون درسی ادبیات فارسی پس از انقلاب اسلامی انجام شده است. مطالعه حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری نشانه شناسی اجتماعی آلبرت سیبیاک، به بررسی سازوکارهای نشانه شناختی بازتولید گفتمان مسلط در کتاب های درسی می پردازد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و از نوع تحلیل محتوای کیفی است. جامعه مورد بررسی، کتاب های ادبیات فارسی پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم (چاپ های ۱۴۰۰-۱۴۰۲) بوده و با استفاده از نمونه گیری هدفمند، دروس مرتبط با مضامین انقلابی انتخاب و تحلیل شده اند. یافته های تحقیق حاکی از آن است که گفتمان انقلابی از طریق شش مکانیسم عمده نشانه شناختی در این متون بازنمایی و تثبیت می شود: ۱) اسطوره سازی و بت واره نمایی قهرمانان و شهدا، ۲) کاربرد نظام مند زبان ایدئولوژیک و واژگان گفتمانی خاص، ۳) تقدیس زمان ها و مکان های نمادین انقلاب و دفاع مقدس، ۴) استفاده از نمادها و استعاره های طبیعی ساز، ۵) ارائه روایتی یک صدا و قهرمان محور از تاریخ معاصر، و ۶) طراحی الگوهای روایی برای انتقال ارزش ها به نسل آینده. این فرآیندها، کتاب درسی ادبیات را از یک رسانه صرفا آموزشی به یک «متن فرهنگی» فعال تبدیل می کند که در شکل دهی به حافظه جمعی و هویت اسلامی-ایرانی دانش آموزان نقش ایفا می نماید. این پژوهش نشان می دهد که تحلیل نشانه شناختی، لایه های پنهان آموزش ایدئولوژیک و سازوکارهای جامعه پذیری سیاسی در نظام آموزشی رسمی را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

گفتمان انقلابی ، اجتماعی ، رویکرد نشانه شناسی ، آموزش دانش آموزان ، متون درسی