نقش تفکر طراحی در حل چالش های اجرایی داخل مدرسه

این پژوهش به بررسی نقش تفکر طراحی (Design Thinking) به عنوان یک رویکرد انسان محور و حل مسئله خلاق در مواجهه با چالش های اجرایی داخل مدرسه می پردازد. تفکر طراحی با تاکید بر درک عمیق نیازهای ذی نفعان (دانش آموزان، معلمان، والدین، کارکنان)، همکاری چندوجهی و تولید راه حل های آزمایش پذیر، چارچوبی نوین برای مدیریت مسائل پیچیده محیط های آموزشی ارائه می دهد. هدف این مطالعه، واکاوی کاربردپذیری و اثربخشی این رویکرد در حل مسائل واقعی مانند کاهش تعارضات دانش آموزی، بهبود فضای فیزیکی کلاس، بهینه سازی فرآیندهای اداری، افزایش مشارکت والدین و ارتقای بهزیستی معلمان است. پژوهش حاضر با روش تحقیق اقدام پژوهی مشارکتی در یکی از مدارس متوسطه دوره اول شهر تهران به مدت یک سال تحصیلی انجام شد. طی این فرآیند، یک تیم طراحی متشکل از مدیر، معاون، دو معلم، سه دانش آموز و یک والد، با هدایت پژوهشگر، پنج مرحله تفکر طراحی (همدلی، تعریف مسئله، ایده پردازی، نمونه سازی اولیه و آزمایش) را برای سه چالش مشخص مدرسه طی کردند. داده ها از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته، گروه های متمرکز و بررسی اسناد گردآوری و با تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که تفکر طراحی با ایجاد فضایی برای شنیدن صدای همه ذی نفعان، تغییر نگرش از «مقصرجویی» به «مسئله یابی جمعی»، و تبدیل ایده های انتزاعی به نمونه های عملی کوچک، توانست به راه حل های نوآورانه، مقبول و قابل اجرایی برای چالش های منتخب منجر شود. مهم تر از راه حل های نهایی، فرآیند مشارکتی تفکر طراحی به تقویت سرمایه اجتماعی، افزایش حس تعلق و ایجاد ظرفیت درونی مدرسه برای حل مسائل آینده انجامید. این پژوهش نتیجه می گیرد که تفکر طراحی می تواند نه به عنوان یک مدل تجاری وارداتی، بلکه به عنوان یک فرهنگ سازمانی و رویکرد مدیریتی بومی شده، ابزاری توانمند برای تبدیل مدرسه از یک نهاد دستوری به یک «سازمان یادگیرنده» فعال در حل مسائل خود باشد.

کلیدواژه ها:

تفکر طراحی ، چالش های اجرایی مدرسه ، حل مسئله خلاق ، اقدام پژوهی ، مشارکت ذی نفعان ، نمونه سازی اولیه ، سازمان یادگیرنده.