نقش شبکه های اجتماعی در شکل گیری رفتارهای تهاجمی در محیط های آموزشی

زیست بوم آموزشی، به عنوان یک نظام زنده و پیچیده، دیگر منحصر به دیوارهای فیزیکی مدرسه نیست و تحت تاثیر جریانات قدرتمند فضای مجازی، به ویژه شبکه های اجتماعی، قرار گرفته است. این مقاله با هدف واکاوی نقش شبکه های اجتماعی به مثابه بسترساز رفتارهای تهاجمی در این زیست بوم انجام شده است. استدلال محوری مقاله بر این پایه استوار است که شبکه های اجتماعی صرفا یک ابزار ارتباطی خنثی نیستند، بلکه با ویژگی های ذاتی خود—از جمله ناشناسی نسبی، گستردگی انتشار، تقویت طناب دار (ویترین سازی) رفتارها، و عادی سازی خشونت کلامی و روانی—به طور فعالانه زمینه ها و محرک های لازم برای شکل گیری و تشدید رفتارهای تهاجمی را فراهم می سازند. این پژوهش با روش مروری تحلیلی و با تکیه بر چارچوب های نظری روان شناسی اجتماعی (مانند نظریه یادگیری اجتماعی بندورا)، رسانه شناسی و بوم شناسی اجتماعی، به بررسی سازوکارهای این بسترسازی در سه سطح می پردازد: در سطح فردی، شبکه ها با ایجاد حس گمنامی و کاهش بازدارندگی، زمینه را برای بروز پرخاشگری سایبری و کاهش همدلی فراهم می کنند. در سطح گروهی، با تشکیل گروه های هم فکر (Echo Chambers) و تشدید هویت های «ما» در برابر «آنها»، به دوقطبی سازی و توجیه خشونت علیه دیگری می انجامند. در سطح ساختاری و هنجاری، با تکرار و اشاعه محتوای خشن و مدل های رفتاری پرخاشگرانه، به تدریج این رفتارها را در ذهن و کنش دانش آموزان عادی سازی می کنند. مقاله با ارائه شواهدی از پیامدهای این پدیده نشان می دهد که خشونت مجازی در شبکه ها، اغلب به خشونت فیزیکی و روانی در محیط مدرسه (نظیر قلدری سایبری-سنتی، درگیری های گروهی و انزوای اجتماعی قربانیان) سرریز می کند و امنیت روانی، اعتماد و حس تعلق—که ارکان یک زیست بوم آموزشی سالم هستند—را به شدت تهدید می کند. در نهایت، این مقاله بر لزوم رویکردی پیشگیرانه و اکولوژیک تاکید می ورزد که شامل آموزش سواد رسانه ای انتقادی به دانش آموزان، تدوین قوانین و خط مشی های مدرسه ای روشن درباره استفاده از فضای مجازی، و تقویت ارتباط و حمایت اجتماعی درون مدرسه برای مقابله با آثار این پدیده است. به بیان دیگر، مواجهه موثر مستلزم درک این واقعیت است که زیست بوم آموزشی امروز، آمیزه ای اجتناب ناپذیر از جهان واقعی و مجازی است.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، رفتارهای تهاجمی ، زیست بوم آموزشی ، بسترسازی ، خشونت سایبری