تحلیل تطبیقی آراء امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در باب تعلیم و تربیت و کاربرد آن در مدارس

تعالیم اسلامی و انقلاب اسلامی، دارای ظرفیت های عظیمی برای طراحی یک نظام تعلیم و تربیت متعالی است که در راس آن آراء و اندیشه های بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله العالی) قرار دارد. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی آراء این دو بزرگوار در حوزه تعلیم و تربیت و ارائه راهکارهای کاربردی برای پیاده سازی آن در مدارس انجام شد. روش پژوهش از نوع کیفی و استنتاجی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی آثار، بیانات، سخنرانی ها و مکاتبات امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری مرتبط با موضوع تعلیم و تربیت بود که با روش نمونه گیری هدفمند، منابع اصلی انتخاب و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و مقایسه تطبیقی مضامین استخراج شده از دیدگاه های دو ولی امر مسلمین، در سه بعد «اهداف تعلیم و تربیت»، «ویژگی های معلم و دانش آموز» و «روش ها و محتوای آموزشی» مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که اگرچه در هسته مرکزی آراء ایشان (توحید، اخلاق و خدمت) اشتراکات عمیقی وجود دارد، اما در اولویت بندی و رویکردها تفاوت های نهادی قابل توجهی مشاهده می شود. امام خمینی (ره) بیشتر بر «بعد معنوی و اخلاقی» و «تهذیب نفس» به عنوان پیش شرط علم تاکید داشتند، در حالی که مقام معظم رهبری علاوه بر تاکید بر اخلاق، بر «علم آموزی»، «ایجاد تفکر استقلالی»، «مهارت افزایی» و «مقابله با تهاجم فرهنگی» تمرکز ویژه ای دارند. نتایج حاصل از این تحلیل نشان داد که برای کاربردی سازی این آراء در مدارس، باید به سمت یک مدل تربیتی «توحیدی-عقلانی» حرکت کرد که در آن همزمان با تقویت باورهای دینی، مهارت های زندگی و تفکر نقاد در دانش آموزان پرورش یابد. همچنین، ضرورت بازنگری در برنامه های teacher training و توجه به نقش پررنگ «تربیت اخلاقی معلمان» به عنوان حلقه واسط تحقق این آراء در مدارس، از مهم ترین نتایج این پژوهش است.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت اسلامی ، امام خمینی (ره) ، مقام معظم رهبری ، سند تحول بنیادین ، تربیت توحید