مروری بر نقش نظام آموزشی ایران در پرورش مهارت های زندگی و مسئولیت پذیری اجتماعی نسل Z و آلفا: فرصت ها، چالش ها و راهبردها

نسل Z (متولدین حدود ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۹ شمسی) و نسل آلفا (متولدین ۱۳۹۰ به بعد) به عنوان بومیان دیجیتال، در محیطی پرسرعت، شبکه ای و غرق در فناوری و رسانه های اجتماعی رشد کرده اند. این نسل ها ویژگی های متمایزی مانند یادگیری بصری و چندرسانه ای، نیاز شدید به شفافیت و اصالت، استقلال بالا، تمرکز بر علایق شخصی، حساسیت به مسائل اجتماعی-محیطی و چالش با ساختارهای سنتی و سلسله مراتبی دارند. نظام آموزشی ایران در اسناد بالادستی مانند سند تحول بنیادین، برنامه درسی ملی و سیاست های تربیتی، بر پرورش مهارت های زندگی (حل مسئله، تصمیم گیری، ارتباط موثر، خودآگاهی، مدیریت هیجان، همدلی و تاب آوری) و مسئولیت پذیری اجتماعی (همکاری، مشارکت مدنی، شهروندگری مسئولانه، تعهد به جامعه و محیط زیست) تاکید دارد.با این حال، پژوهش های داخلی و بین المللی مرتبط (۱۳۹۸–۱۴۰۴) نشان می دهند که نظام آموزشی ایران در مواجهه با ویژگی های نسل Z و آلفا با چالش های ساختاری و اجرایی جدی روبه رو است: شکاف دیجیتال و نابرابری دسترسی به فناوری، کلاس های پرجمعیت، محتوای درسی کمتر انعطاف پذیر و آزمون محور، ضعف سواد دیجیتال و مهارت های تربیتی معلمان، کاهش تعامل واقعی چهره به چهره، مهاجرت یادگیری به منا۹بع غیررسمی (ویدیوهای کوتاه، اینفلوئنسرها، پلتفرم های اجتماعی) و فشارهای اقتصادی-اجتماعی خانواده ها. نقش شوراهای دانش آموزی و فعالیت های فوق برنامه، و ظرفیت مدارس برای ایجاد فضاهای امن عاطفی و اجتماعی.

کلیدواژه ها:

مهارت های زندگی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، نسل Z ، نسل آلفا ، نظام آموزشی ایران ، برنامه درسی ملی ، یادگیری دیجیتال ، عدالت آموزشی ، معلم تسهیل گر ، سند تحول بنیادین