نظام آموزش و پرورش ایران در مواجهه با جهانی شدن و تغییرات فرهنگی

جهانی شدن به عنوان روند غالب قرن حاضر، نظام آموزش و پرورش ایران را با فرصت ها و چالش های دوگانه ای مواجه ساخته است. این پدیده در ابعاد فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و فناوری، بر ساختار تربیتی و آموزشی تاثیر گذاشته و نظام را ملزم به پاسخ گویی هوشمندانه کرده است. فرصت های اصلی شامل دسترسی به دانش جهانی، تقویت مهارت های دیجیتال و زبانی، یادگیری از مدل های موفق آموزشی بین المللی، و پرورش شهروند جهانی با حفظ هویت بومی است. سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (۱۳۹۰) با تاکید بر ساحت های علمی-فناوری، اجتماعی-سیاسی و اعتقادی-عبادی، ظرفیت مفهومی مناسبی برای بهره برداری مثبت از این فرصت ها فراهم می کند.با این حال، چالش های جدی نیز وجود دارد: تضعیف هویت ملی-دینی در برابر نفوذ فرهنگ مصرف گرایی، فردگرایی افراطی و سکولاریسم از طریق فضای مجازی و رسانه های جهانی، تشدید نابرابری آموزشی ناشی از شکاف دیجیتال، فشار برای همگرایی با استانداردهای بین المللی (مانند سند ۲۰۳۰ یونسکو)، کاهش نقش سنتی معلم و مدرسه، و پیامدهای اقتصادی مانند خصوصی سازی آموزش و فرار مغزها. پژوهش های داخلی نشان می دهند که رویکرد نظام آموزشی ایران تاکنون بیشتر واکنشی و دفاعی بوده و کمتر توانسته فرصت های جهانی شدن را به چالش های فرهنگی تبدیل کند.این مقاله با تحلیل تطبیقی سند تحول بنیادین و روندهای جهانی، چالش ها و فرصت ها را بررسی کرده و پیشنهادهایی برای مواجهه موثر ارائه می دهد: تقویت سواد فرهنگی-رسانه ای و آموزش هویت محور از پایه ابتدایی، توسعه برنامه درسی مقاوم سازی فرهنگی، سرمایه گذاری در فناوری بومی آموزشی، آموزش هدفمند معلمان برای مواجهه با تغییرات فرهنگی، و سیاست گذاری برای حفظ استقلال فرهنگی در تعامل جهانی. موفقیت در این مسیر نیازمند گذار از رویکرد انفعالی به استراتژی فعال و تلفیق هوشمند ارزش های اسلامی-ایرانی با واقعیت های جهان متصل است تا نظام آموزشی نه تنها در برابر تهدیدها مقاوم شود، بلکه از جهانی شدن برای اعتلای تربیت و رقابت پذیری جامعه بهره ببرد.

کلیدواژه ها:

جهانی شدن ، تغییرات فرهنگی ، آموزش و پرورش ایران ، سند تحول بنیادین ، هویت ملی-دینی ، مقاوم سازی فرهنگی ، شکاف دیجیتال ، سواد رسانه ای ، شهروندی جهانی ، سند ۲۰۳۰ ، فضای مجازی ، تربیت اسلامی-ایرانی