نقش بازی های جدی (Serious Games) در یادگیری مفاهیم تاریخی و فرهنگی

گذار از روش های سنتی و تک سویه آموزش به سمت رویکردهای تعاملی و مبتنی بر فناوری، یکی از ضرورت های نظام آموزشی قرن بیست و یکم است. در میان ابزارهای نوین آموزشی، «بازی های جدی» (Serious Games) به دلیل توانایی بالایی که در ایجاد انگیزه، درگیری شناختی و یادگیری تجربی دارند، توجه بسیاری از پژوهشگران و مربیان را به خود جلب کرده اند. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نقش و تاثیر بازی های جدی در یادگیری مفاهیم تاریخی و فرهنگی با تاکید بر بافت فرهنگی ایران است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت ترکیبی (کیفی و کمی) انجام شد. جامعه آماری پژوهش در بخش کمی شامل دانش آموزان مقطع متوسطه مدارس شهر تبریز بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۲۴۰ نفر انتخاب شدند. در بخش کیفی، مصاحبه ای با ۱۵ نفر از معلمان تاریخ و کارشناسان آموزشی انجام شد. ابزار گردآوری داده ها شامل یک بازی جدی بومی سازی شده در مورد تاریخ و فرهنگ تبریز (دوره صفویه)، پرسشنامه یادگیری و مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. داده های کمی با استفاده از آزمون های آماری (تست تی زوجی و کوواریانس) و داده های کیفی با روش تحلیل مضمون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که استفاده از بازی های جدی تاثیر معناداری بر افزایش یادگیری، درک عمیق مفاهیم تاریخی و حفظ اطلاعات در بلندمدت دارد. نتایج کیفی نیز نشان داد که بازی های جدی با ایجاد حس همدلی با شخصیت های تاریخی و شبیه سازی شرایط فرهنگی دوره های گذشته، باعث تقویت هویت فرهنگی و ملی دانش آموزان می شوند. همچنین، مشخص شد که عناصر گیمیفیکیشن مانند پاداش و پیشرفت در بازی، انگیزه دانش آموزان را برای مطالعه بیشتر تاریخ افزایش می دهد. با این حال، چالش هایی مانند دسترسی به زیرساخت های فناوری و مقاومت برخی معلمان در برابر این روش جدید نیز شناسایی شد. این پژوهش نتیجه می گیرد که ادغام بازی های جدی بومی در برنامه درسی تاریخ، می تواند فرآیند آموزش تاریخ را از حفظیات خشک به یک تجربه پویا و زنده تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

بازی های جدی ، یادگیری تاریخ ، آموزش فرهنگی ، یادگیری تعاملی ، بازی سازی آموزشی ، هویت ملی.