تاثیر متون ادبی بر رشد تفکر انتقادی دانش آموزان

در جهانی که انفجار اطلاعات و گسترش ابزارهای ارتباطی، حقایق را در پوششی از پیام های متقاعدکننده و اغواگر احاطه کرده است، توانایی تفکر انتقادی، از یک مهارت فکری مطلوب به یک ضرورت دفاعی-خلاقه برای هویت یابی و عاملیت فردی تبدیل گشته است. این پژوهش تحلیلی-مروری، بر آن است تا نقش عمیق و بی بدیل مطالعه متون ادبی اصیل و غنی را در پرورش این ظرفیت حیاتی در دانش آموزان به تفصیل بررسی نماید. فرض اساسی این است که متون ادبی، به دلیل ماهیت چندلایه، مبهم، تفسیرپذیر و انسانی خود، نه صرفا رسانه ای برای سرگرمی یا انتقال اخلاقیات، بلکه ابزار آموزشی ایده آلی برای تمرین تفکر انتقادی هستند. مواجهه فعال با شعر، داستان کوتاه، رمان و نمایشنامه، دانش آموز را وارد فضایی می کند که در آن، پاسخ های ساده و قطعی وجود ندارد، شخصیت ها درگیر تعارضات اخلاقی پیچیده اند، روایت ها از زوایای مختلف ارائه می شوند و زبان خود به موضوعی برای تامل بدل می گردد. این پژوهش استدلال می کند که درگیری با چنین متونی، مستلزم و در عین حال تقویت کننده مجموعه ای از مهارت های تفکر انتقادی است: از تفسیر دقیق و استنباط معنای پنهان زیر متن، تحلیل ساختار، لحن، استعاره و انگیزه های شخصیت، ارزیابی اعتبار روایت گر و منطق درون داستان، تا تشخیص پیش فرض ها، استدلال ورزی برای دفاع از یک خوانش خاص و درنظرگیری دیدگاه های متکثر. با این حال، تبدیل کلاس ادبیات از مکانی برای پاسخ دادن به پرسش های ازپیش تعیین شده معلم به کارگاهی پویا برای کشف جمعی معنا، با چالش های متعددی روبروست. این مقاله، پس از تبیین مبانی نظری، به بررسی سازوکارهای این تاثیر، موانع اجرایی و در نهایت ارائه راهکارهای عملی برای بازطراحی آموزش ادبیات در راستای پرورش متفکران انتقادی می پردازد.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، دانش آموزان ، متون ادبی