بازنگری اهداف تربیتی سند تحول بنیادین: واقعیت ها و آرمان ها

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۳۹۰) به عنوان یکی از مهم ترین اسناد بالادستی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران، با هدف ایجاد تحول بنیادین در همه ابعاد آموزشی و تربیتی تدوین شده است. اهداف تربیتی این سند، عمدتا بر پایه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی استوار است و بر تربیت انسان موحد، مومن، متخلق به اخلاق اسلامی، حقیقت جو، پرسشگر، خلاق، کارآفرین، سالم جسمی و روانی، متعهد به مسئولیت های فردی و اجتماعی، و آشنا با وظایف در برابر خدا، خود، دیگران و طبیعت تاکید دارد. این اهداف در قالب شش ساحت تربیتی (اعتقادی-عبادی، اجتماعی-سیاسی، زیستی-بدنی، زیبایی شناختی-هنری، اقتصادی-حرفه ای، و علمی-فناوری) و هدف های کلان و عملیاتی متعدد (مانند تعمیق تربیت اسلامی، تقویت هویت ملی-انقلابی، پرورش استعدادهای دینی و علمی، و گسترش عدالت تربیتی) تبیین شده اند و آرمان نهایی آن، تحقق «حیات طیبه» در ابعاد فردی و اجتماعی است.با وجود آرمان های والا و ظرفیت های مفهومی قوی سند، واقعیت های اجرایی در مدارس و نظام آموزشی ایران نشان دهنده فاصله قابل توجهی میان «آرمان ها» و «واقعیت ها» است. چالش های اصلی شامل: کمبود منابع مالی و زیرساختی برای اجرای اهداف تربیتی همه جانبه، ضعف در برنامه ریزی درسی و محتوای کتاب های درسی که به طور کامل ساحت های شش گانه را پوشش نمی دهند، ناکافی بودن آموزش ضمن خدمت معلمان برای تحقق تربیت تربیتی-اخلاقی، تمرکز بیش از حد بر آموزش شناختی و آزمون محور به جای تربیت عاطفی-اجتماعی، موانع مدیریتی و سیاست گذاری (مانند عدم هماهنگی بین دستگاه ها)، و تاثیر عوامل بیرونی مانند مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بر عملکرد مدارس است. مطالعات متعدد (از جمله پژوهش های پس از ۱۳۹۸) نشان می دهند که علی رغم پیشرفت های جزئی در برخی حوزه ها (مانند توجه به فناوری آموزشی یا عدالت آموزشی در مناطق محروم)، تحقق کامل اهداف تربیتی سند – به ویژه در ساحت های اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی – با تاخیر جدی مواجه بوده و اغلب به سطح شعار یا فعالیت های موردی محدود مانده است.این مقاله با هدف بازنگری انتقادی اهداف تربیتی سند تحول بنیادین، به تحلیل تطبیقی آرمان های سند با واقعیت های میدانی مدارس ایران می پردازد و ضمن شناسایی نقاط قوت (مانند تاکید بر تربیت همه جانبه و عدالت محور) و ضعف ها (مانند چالش های اجرایی و مفهومی)، پیشنهادهایی برای جهت گیری های آینده ارائه می دهد

کلیدواژه ها:

سند تحول ، آرمان ، واقعیت ها ، اهاف تربیتی ، عدالت آموزشی