بررسی رابطه بین نماز جماعت و حس همبستگی اجتماعی در فضای آموزشی

فضای آموزشی به عنوان یکی از اصلی ترین عرصه های جامعه پذیری، نقشی فراتر از انتقال دانش ایفا می کند و در شکل دهی به الگوهای تعامل، اعتماد متقابل و حس تعلق اجتماعی دانش آموزان تاثیرگذار است. در این میان، همبستگی اجتماعی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین سلامت اجتماعی، نشان دهنده میزان پیوند، همکاری و همدلی میان افراد یک محیط آموزشی است و می تواند بر کیفیت روابط، کاهش تنش ها و ارتقای اثربخشی فرآیند یاددهی یادگیری اثر مستقیم داشته باشد. یکی از جلوه های فرهنگی دینی حاضر در بسیاری از مدارس، نماز جماعت است که به صورت یک کنش جمعی منظم، دانش آموزان را در چارچوب زمانی و مکانی مشترک گرد هم می آورد. این آیین جمعی علاوه بر کارکرد عبادی، واجد ظرفیت های اجتماعی قابل توجهی است؛ چراکه مشارکت در نماز جماعت می تواند احساس برابری، نظم پذیری، مسئولیت پذیری و تجربه مشترک «باهم بودن» را در میان دانش آموزان تقویت کند. حضور هم زمان افراد با ویژگی های فردی، خانوادگی و تحصیلی متفاوت در یک فعالیت مشترک، زمینه کاهش فاصله های اجتماعی و تقویت پیوندهای میان فردی را فراهم می سازد و می تواند به افزایش حس تعلق به مدرسه و گروه همسالان منجر شود. بااین حال، در بسیاری از مطالعات آموزشی، نماز جماعت بیشتر از منظر فردی، اخلاقی یا تربیتی بررسی شده و ابعاد اجتماعی آن، به ویژه ارتباطش با حس همبستگی اجتماعی، کمتر مورد توجه نظام مند قرار گرفته است. این غفلت پژوهشی در شرایطی رخ می دهد که مدارس با چالش هایی نظیر کاهش تعاملات مثبت، ضعف روحیه جمعی و افزایش فردگرایی مواجه هستند. ازاین رو، پرداختن به نقش نماز جماعت به عنوان یک ظرفیت اجتماعی در فضای آموزشی، ضرورتی علمی و کاربردی محسوب می شود. بیان مساله این مقاله بر آن است که رابطه بین نماز جماعت و حس همبستگی اجتماعی در فضای آموزشی چگونه قابل توصیف است و این آیین جمعی تا چه اندازه می تواند در تقویت انسجام، تعامل مثبت و احساس تعلق اجتماعی دانش آموزان نقش ایفا کند.

کلیدواژه ها:

نماز جماعت ، همبستگی اجتماعی ، فضای آموزشی ، دانش آموزان ، فعالیت های دینی.