تحلیل نقش محیط خانواده و بافت اجتماعی–فرهنگی در پیشرفت و موفقیت تحصیلی دانش آموزان

پیشرفت تحصیلی دانش آموزان حاصل تعامل پیچیده ای از عوامل فردی، آموزشی و محیطی است که در این میان، محیط خانواده و زمینه های اجتماعی–فرهنگی نقش بنیادینی ایفا می کنند. خانواده به عنوان نخستین نهاد تربیتی و بستر اصلی رشد شناختی و عاطفی، می تواند از طریق شیوه های فرزندپروری، حمایت عاطفی، سطح تحصیلات والدین و انتظارات آموزشی، مسیر موفقیت تحصیلی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار دهد. از سوی دیگر، عوامل اجتماعی–فرهنگی نظیر ارزش های فرهنگی، سرمایه اجتماعی، شرایط اقتصادی–اجتماعی و هنجارهای حاکم بر جامعه، زمینه های لازم برای شکل گیری نگرش ها و انگیزش تحصیلی دانش آموزان را فراهم می سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش محیط خانواده و بافت اجتماعی–فرهنگی در پیشرفت و موفقیت تحصیلی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی–همبستگی (یا توصیفی–تحلیلی) به بررسی ارتباط میان مولفه های خانوادگی و اجتماعی–فرهنگی با شاخص های عملکرد تحصیلی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که حمایت تحصیلی خانواده، کیفیت تعاملات خانوادگی و برخورداری از سرمایه فرهنگی و اجتماعی مناسب، رابطه ای مثبت و معنادار با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد. همچنین نتایج حاکی از آن است که نادیده گرفتن زمینه های اجتماعی–فرهنگی می تواند به تشدید نابرابری های آموزشی منجر شود. بر اساس نتایج پژوهش، توجه نظام آموزشی به تقویت تعامل خانواده–مدرسه و در نظر گرفتن بافت اجتماعی–فرهنگی دانش آموزان، می تواند به عنوان راهبردی موثر در ارتقای عدالت آموزشی و بهبود وضعیت تحصیلی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.