آسیب شناسی نظام ارزشیابی تحصیلی در آموزش و پرورش ایران

نظام ارزشیابی تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اصلی فرآیند آموزش و پرورش، نقشی حیاتی در سنجش میزان تحقق اهداف آموزشی، هدایت یادگیری و ارائه بازخورد موثر ایفا می کند. با این حال، نظام ارزشیابی رایج در آموزش و پرورش ایران با آسیب ها و چالش های ساختاری، محتوایی و اجرایی متعددی مواجه است که کارایی و اثربخشی آن را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. این مقاله با هدف آسیب شناسی عمیق این نظام و شناسایی ریشه های مشکلات آن انجام شده است. روش تحقیق مورد استفاده، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسنادی است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تمرکز بیش از حد بر ارزشیابی پایانی و تکوینی (Summative Assessment) بر اساس محفوظات و بازتولید اطلاعات، در کنار عدم انطباق ابزارها با اهداف سطوح بالای شناختی (مانند تحلیل، ترکیب و ارزشیابی)، مهم ترین آسیب ها هستند. همچنین، فشار ناشی از کنکور و امتحانات نهایی، منجر به “آموزش برای آزمون” (Teaching to the Test) شده و خلاقیت، تفکر انتقادی و مهارت های عملی دانش آموزان را نادیده می گیرد. پیامدهای این آسیب ها شامل اضطراب شدید دانش آموزان، کاهش انگیزه درونی یادگیری، نابرابری های آموزشی و کاهش کیفیت کلی آموزش است. در نهایت، راهکارهایی مبتنی بر تغییر پارادایم از ارزشیابی اندازه گیری به ارزشیابی توسعه ای، تمرکز بر سنجش شایستگی ها و استفاده از رویکردهای نوین ارزشیابی مانند ارزشیابی عملکردی (Performance Assessment) و خودارزشیابی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی تحصیلی ، آسیب شناسی آموزشی ، نظام آموزش و پرورش ایران ، ارزشیابی تکوینی ، ارزشیابی پایانی ، پیامدهای روان شناختی ، بازخورد