تحلیل نقش شبکه های اجتماعی مبتنی بر تصویر (مانند اینستاگرام و پینترست) در هویت سازی هنری و تقویت یا تضعیف خلاقیت فردی هنرجویان هنرستان های فنی و حرفه ای

هدف این پژوهش، تحلیل نقش شبکه های اجتماعی مبتنی بر تصویر (با تاکید بر اینستاگرام و پینترست) در هویت سازی هنری و تقویت یا تضعیف خلاقیت فردی هنرجویان هنرستان های فنی و حرفه ای دخترانه ناحیه یک یزد است. این مطالعه کیفی با مشارکت سه تن از مربیان با سابقه (دو هنرآموز و یک سرپرست بخش) و با تمرکز بر تجربیات هنرجویان رشته های طراحی و دوخت در سال تحصیلی ۱۴۰۴ انجام شد. داده ها از طریق مشاهده تعاملات هنرجویان با این پلتفرم ها، تحلیل نمونه کارهای تولیدشده تحت تاثیر آن ها، مصاحبه های نیمه ساختیافته با هنرجویان و نشست های بحث گروهی با مربیان گردآوری و به روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهند که این شبکه ها دارای نقشی دوگانه و پارادوکسیکال هستند. از یک سو، با فراهم آوردن دسترسی بی سابقه به منابع تصویری، سبک های جهانی و بازخورد سریع، به تقویت هویت هنری از طریق الهام بخشی، خودابرازی و شکل گیری تدریجی سلیقه بصری کمک می کنند و با ایجاد حس تعلق به جامعه های هنری آنلاین، انگیزه و اعتماد به نفس هنرجویان را افزایش می دهند. از سوی دیگر، تهدیدات جدی را متوجه خلاقیت فردی می سازند که مهم ترین آن ها شامل هم گرایی سبکی ناشی از تقلید صرف از ترندهای پرطرفدار، کاهش عمق پژوهشی و میل به نتیجه گرایی سریع، ایجاد اضطراب مقایسه اجتماعی و تضعیف صدای شخصی هنرجو در سایه محتوای انبوه است. این مطالعه نتیجه می گیرد که تاثیر نهایی این پلتفرم ها بر هویت و خلاقیت، به میزان راهبری، نقدپذیری و مهارت سواد رسانه ای هنرجو و نیز میزان مداخله آگاهانه و آموزشی مربیان بستگی دارد. در غیاب این راهبری، خطر یکدست سازی آثار و تضعیف پایه های خلاقانه شخصی افزایش می یابد. این پژوهش بر ضرورت ادغام آموزش سواد تصویری و انتقادی در برنامه درسی هنرستان ها برای بهره گیری موثر و ایمن از این فضای پرظرفیت تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی تصویرمحور ، اینستاگرام ، پینترست ، هویت هنری ، خلاقیت فردی ، هنرجویان فنی و حرفه ای ، سواد رسانه ای.