تهدیدها و فرصت های متاورس برای فرهنگ خانواده در ایران

متاورس به عنوان یک فضای مجازی فراگیر که ترکیبی از واقعیت مجازی (VR)، واقعیت افزوده (AR) و فناوری های دیجیتال است، فرصت ها و تهدیدهای قابل توجهی برای فرهنگ خانواده در ایران ایجاد کرده است. این پژوهش با رویکرد مروری بر ادبیات و تحلیل کیفی منابع موجود، به بررسی ابعاد مثبت و منفی متاورس بر فرهنگ خانواده ایرانی می پردازد. فرهنگ خانواده ایرانی، که بر پایه ارزش های اسلامی-ایرانی مانند روابط نزدیک خانوادگی، حریم خصوصی، حجاب و حیا، احترام به بزرگ ترها، و اولویت منافع جمعی بر فردی استوار است، در مواجهه با متاورس دچار تحولات اساسی شده است.تهدیدهای اصلی شامل تضعیف ارزش های سنتی از طریق ترویج الگوهای غربی (فردگرایی، مصرف گرایی، نمایش بدن مجازی، و کاهش حریم خصوصی) است که می تواند به استحاله فرهنگی و حیازدایی منجر شود. برای مثال، آواتارهای مجازی و تعاملات بدون مرز در متاورس ممکن است روابط خانوادگی حضوری را کاهش دهد، انزوا و شکاف نسلی ایجاد کند، و والدین را در کنترل فرزندان ناتوان سازد. همچنین، اعتیاد به متاورس می تواند به مشکلات روانی مانند اضطراب، افسردگی و مقایسه اجتماعی دامن بزند، و حریم خصوصی خانواده را در معرض مخاطرات (مانند سوءاستفاده داده ها یا محتوای نامناسب) قرار دهد. مطالعات نشان می دهند که متاورس اغلب به عنوان ابزاری برای نفوذ فرهنگی عمل می کند و سبک زندگی مصرف گرایانه و فردمحور را بر ارزش های سنتی غلبه می دهد.از سوی دیگر، فرصت های متاورس شامل تقویت ارتباطات خانوادگی از راه دور (مانند در دوران مهاجرت یا بحران ها مانند کووید-۱۹)، آموزش فرهنگی بومی (ایجاد فضاهای مجازی با محتوای ایرانی-اسلامی برای تربیت فرزندان)، و فرصت های اقتصادی (کسب وکارهای مجازی خانوادگی مانند فروش محصولات فرهنگی در متاورس) است. این فضا می تواند به حفظ و ترویج هویت فرهنگی کمک کند، مانند برگزاری مراسم مجازی خانوادگی یا آموزش ارزش های دینی در محیط های امن دیجیتال.

کلیدواژه ها:

متاورس ، فرهنگ خانواده ایرانی ، تهدیدهای فرهنگی ، فرصت های دیجیتال ، واقعیت مجازی ، استحاله فرهنگی