نقش مدیر آموزشی در تقویت مهارت های اجتماعی دانش آموزان: راهبردها، چالش ها و الگوهای اثربخش

مهارت های اجتماعی به عنوان مجموعه ای از توانمندی هایی تعریف می شوند که فرد را قادر می سازد به گونه ای موثر و مناسب با دیگران تعامل نموده، پاسخ های مثبت نشان داده و از پاسخ های نامناسب اجتماعی اجتناب کند (عابدی و صفاری نیا، ۱۳۹۷). در عصر حاضر، که پیچیدگی روابط انسانی و چالش های اجتماعی در حال افزایش است، پرورش این مهارت ها در دانش آموزان به یکی از اهداف اساسی نظام های آموزشی مترقی تبدیل شده است (حسینی قصاب و همکاران، ۱۳۹۶). این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با مرور نظام مند پژوهش های معتبر داخلی و خارجی، به بررسی نقش محوری و چندبعدی مدیر آموزشی به عنوان کارگزار اصلی تغییر در مدرسه، در تقویت مهارت های اجتماعی دانش آموزان می پردازد. یافته ها نشان می دهد مدیر، فراتر از وظایف اداری صرف، با ایفای نقش رهبر تحول آفرین و سازنده فرهنگ، می تواند بستری را فراهم آورد که در آن مهارت هایی مانند همکاری، همدلی، ارتباط موثر، مدیریت تعارض و مسئولیت پذیری در بافت روزمره زندگی مدرسه نهادینه شوند (یوسفی و رضایی، ۱۳۹۸؛ Brown et al., ۲۰۱۹). این نقش از طریق مکانیسم های متعددی محقق می شود که مهم ترین آنها شامل موارد ذیل است: ایجاد و رهبری فرهنگ مدرسه مثبت، توسعه حرفه ای معلمان، طراحی فعالیت های آموزشی-پرورشی هدفمند، جلب مشارکت والدین و جامعه و مدیریت هوشمندانه فضای فیزیکی و روانی مدرسه (شریف زاده و میرکمالی، ۱۳۹۵؛ Cohen et al., ۲۰۲۰). مقاله حاضر در ادامه، پس از تحلیل چالش های پیش روی مدیران (همچون محدودیت منابع، فشار برای نتایج تحصیلی صرف و مقاومت در برابر تغییر)، الگوی عملیاتی یکپارچه ای را در قالب یک برنامه اجرایی مرحله بندی شده ارائه می دهد. در خاتمه، با تاکید بر این که تقویت مهارت های اجتماعی یک سرمایه گذاری بلندمدت برای ساختن جامعه ای سالم تر و پویاتر است، پیشنهادهایی برای مدیران مدارس، سیاست گذاران کلان آموزشی و پژوهشگران حوزه رهبری آموزشی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

مدیر آموزشی ، مهارت های اجتماعی ، دانش آموزان ، فرهنگ مدرسه ، رهبری تحول آفرین ، مشارکت والدین ، آموزش معلمان ، برنامه درسی پنهان.