بررسی نقش عدالت آموزشی ادراک شده در شکل گیری انگیزش تحصیلی دانش آموزان

عدالت آموزشی به عنوان یکی از ارکان اساسی نظام تعلیم و تربیت، نقش تعیین کننده ای در ایجاد فرصت های برابر یادگیری، تقویت احساس تعلق دانش آموزان به مدرسه و افزایش انگیزش تحصیلی ایفا می کند. ادراک دانش آموزان از میزان عدالت در رفتار معلمان، شیوه های ارزشیابی، توزیع امکانات آموزشی، فرصت های مشارکت و نحوه اعمال مقررات مدرسه، می تواند نگرش آنان نسبت به یادگیری، میزان تلاش تحصیلی و پایداری در مسیر موفقیت آموزشی را تحت تاثیر قرار دهد. در سال های اخیر، نابرابری های آموزشی، شکاف امکانات، تفاوت کیفیت مدارس و فشارهای اجتماعی موجب شده است که مسئله عدالت آموزشی بیش از پیش به یک دغدغه راهبردی در سیاست گذاری آموزشی تبدیل شود. با این حال، بخش قابل توجهی از پژوهش ها بیشتر بر عدالت ساختاری تمرکز داشته اند و کمتر به عدالت ادراک شده از منظر دانش آموزان و پیامدهای انگیزشی آن پرداخته اند.هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش عدالت آموزشی ادراک شده در شکل گیری و تقویت انگیزش تحصیلی دانش آموزان با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. جامعه پژوهش شامل دانش آموزان دوره متوسطه بوده و داده ها از طریق پرسشنامه های استاندارد عدالت آموزشی ادراک شده و انگیزش تحصیلی، همراه با تحلیل اسناد مدرسه ای و مصاحبه های تکمیلی گردآوری شده است. در بخش توصیفی، سطح ادراک دانش آموزان از عدالت در ابعاد توزیعی، رویه ای و تعاملی بررسی شده و در بخش تحلیلی، رابطه این ابعاد با مولفه های انگیزش درونی، انگیزش بیرونی، خودکارآمدی تحصیلی و پایداری یادگیری تحلیل شده است.یافته ها نشان می دهد دانش آموزانی که ادراک بالاتری از عدالت آموزشی دارند، از سطح انگیزش تحصیلی بالاتری برخوردار بوده و مشارکت فعال تری در فعالیت های یادگیری از خود نشان می دهند. احساس برخورداری از فرصت های برابر، رفتار منصفانه معلمان و شفافیت قواعد مدرسه موجب افزایش اعتماد آموزشی، تقویت خودباوری و کاهش بی انگیزگی تحصیلی می شود. در مقابل، ادراک بی عدالتی آموزشی می تواند زمینه ساز کاهش تلاش تحصیلی، افت انگیزش، بی تفاوتی نسبت به یادگیری و تضعیف تعلق مدرسه ای گردد. نتایج پژوهش بر ضرورت توجه مدیران و معلمان به عدالت آموزشی به عنوان یک عامل کلیدی در ارتقای کیفیت یادگیری، کاهش نابرابری های آموزشی و افزایش سرمایه روانی دانش آموزان تاکید دارد و می تواند مبنایی برای اصلاح سیاست های مدرسه ای و طراحی مداخلات تربیتی هدفمند باشد

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ادراک شده ، انگیزش تحصیلی ، برابری فرصت های یادگیری ، تعلق مدرسه ای ، خودکارآمدی تحصیلی ، کیفیت یادگیری