طراحی و تبیین مدل کلاس معکوس در آموزش دروس

مدل کلاس معکوس به عنوان یک الگوی آموزشی نوظهور، با دگرگون سازی ترتیب سنتی آموزش، فرصت های بی نظیری برای تعمیق یادگیری و تعامل فعال دانش آموزان فراهم کرده است. این پژوهش با هدف طراحی و تبیین یک مدل ساختاریافته و کاربردی از کلاس معکوس ویژه آموزش دروس مختلف، با روش تحقیق ترکیبی (کتابخانه ای-کیفی) انجام شده است. در گام نخست، با مرور نظام مند ادبیات پژوهش، مولفه های اساسی، مبانی نظری و الگوهای موجود استخراج شد. در گام بعد، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و استخراج مضامین، چارچوب مفهومی اولیه طراحی گردید. سپس، این چارچوب در قالب یک مدل پویا با در نظرگیری سه فاز اساسی پیش از کلاس، حین کلاس و پس از کلاس سازماندهی شد و برای هر فاز، فعالیت های مشخص آموزشی، نقش معلم و نقش یادگیرنده تعریف گردید. یافته های نهایی پژوهش منجر به ارائه مدلی جامع با عنوان مدل سه فازی تعاملی کلاس معکوس شامل مولفه های: محیط یادگیری بیرون کلاس (شامل محتوای ویدئویی تعاملی، آزمون های تشخیصی کوتاه و انجمن های پرسش و پاسخ)، محیط یادگیری درون کلاس (شامل فعالیت های حل مسئله گروهی، شبیه سازی، بحث هدایت شده و ارائه های دانش آموزی) و محیط یادگیری تلفیقی (شامل بازخورد شخصی شده، تکالیف گسترش یافته و پروژه های کاربردی) شد. همچنین پژوهش به تبیین الزامات اجرایی این مدل در دروس مختلف (علوم پایه، علوم انسانی و هنر) با توجه به ماهیت هر درس پرداخت. چالش های عمده شناسایی شده شامل نیاز به سرمایه گذاری اولیه زمانی برای معلم، مسئله دسترسی دانش آموزان به فناوری، مقاومت در برابر تغییر روش سنتی و ضرورت بازنگری در سیستم ارزشیابی بود. در مقابل، راهکارهایی چون طراحی محتوای جذاب و کوتاه، استفاده از مدل تدریجی (ترکیبی)، آموزش والدین و طراحی تکالیف خلاقانه ارائه شد. نتیجه گیری کلی نشان می دهد که موفقیت مدل کلاس معکوس در گرو نگاهی همه جانبه و برنامه ریزی شده است که در آن فناوری نه به عنوان هدف، بلکه به عنوان ابزاری در خدمت تقویت تعامل انسانی و تفکر عمیق قرار می گیرد. این مدل می تواند چارچوبی عملی برای معلمان و طراحان آموزشی جهت اجرای اثربخش کلاس معکوس فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

کلاس معکوس ، یادگیری ترکیبی ، طراحی آموزشی ، تدریس معکوس ، تعامل کلاسی ، محتوای ویدئویی ، فعالیت های تعاملی ، نقش معلم