چالش های تربیت نسل زد (Gen Z) در نظام آموزشی رسمی و راهکارهای اسنادی

ورود نسل زد (Gen Z) به کلاس های درس، تغییرات بنیادینی در پارادایم های آموزشی ایجاد کرده است و نظام های آموزشی رسمی در سراسر جهان، از جمله ایران، با چالش های متعددی در تربیت و آموزش این نسل مواجه هستند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تبیین چالش های تربیت نسل زد در نظام آموزشی رسمی و ارائه راهکارهای مبتنی بر اسناد بالادستی، به ویژه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، ترکیبی از روش های کیفی (تحلیل محتوا) و کمی (پیمایشی) است. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی معلمان و مدیران مدارس متوسطه شهر تبریز در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. برای بخش کیفی، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، ۱۵ نفر از خبرگان آموزشی مصاحبه شدند و برای بخش کمی، ۳۸۰ نفر از معلمان via پرسشنامه محقق ساخته مورد پرسش قرار گرفتند. یافته های کیفی در قالب شش تم اصلی شناسایی شدند: شکاف بین سبک یادگیری دیجیتال دانش آموزان و روش های سنتی تدریس، بحران توجه و تمرکز، گرایش فردگرایی و کاهش تعاملات اجتماعی حضوری، بحران هویت و معناجویی، مقاومت در برابر ساختارهای سلسله مراتبی، و نگرانی های شغلی و آینده نگری. نتایج کمی نیز نشان داد که از دیدگاه معلمان، «عدم تناسب محتوای آموزشی با نیازهای شغلی آینده» و «کاهش انگیزه درونی ناشی از روش های تدریس سنتی» به ترتیب مهم ترین چالش ها هستند. در بخش راهکارها، با تکیه بر ساحت های شش گانه تربیتی سند تحول بنیادین، راهکارهایی همچون تحول در روش های تدریس به سمت یادگیری فعال و پروژه محور، تقویت هویت دینی-ملی در بستر فضای مجازی، و بازنگری در سنجش و ارزشیابی پیشنهاد شد. نتایج حاکی از آن است که نظام آموزشی رسمی برای تربیت موثر نسل زد نیازمند گذار از آموزش انتقالی به آموزش ساختارگرا و مبتنی بر مهارت های زندگی است.

کلیدواژه ها:

نسل زد ، نظام آموزشی رسمی ، سند تحول بنیادین ، چالش های تربیتی ، سبک یادگیری