نظریه پردازی در علوم تربیتی: کاوشی ژرف در فرآیند خلق، تکوین و نقش بنیادین نظریه ها در استعلای کیفیت آموزشی و تئوریزه شدن عمل تربیتی

نظریه پردازی به عنوان ستون فقرات هر رشته ی علمی، در قلمرو علوم تربیتی از پیچیدگی ها و ظرافت های منحصر به فردی برخوردار است؛ چراکه این علوم نه تنها با پدیده های عینی و قابل اندازه گیری، بلکه با سوژه های انسانی دارای عاملیت، فرهنگ، ارزش و زمینه های بی نهایت متنوع سروکار دارند. این مقاله با هدف ارائه ی تحلیلی فلسفی-روش شناختی از فرآیند ایجاد و توسعه ی نظریه ها در علوم تربیتی و تبیین نقش محوری آن ها در ارتقای کیفیت آموزشی نگاشته شده است. در این مسیر، نشان داده می شود که نظریه های تربیتی، صرفا مجموعه ای از گزاره های توصیفی یا تبیینی نیستند، بلکه ابزارهایی مفهومی و تفسیری هستند که به ما امکان می دهند تا آشفتگی میدان عمل تربیتی را معنادار کنیم، روابط علی و معنایی پنهان را کشف کنیم و اقدامات آتی را با بینشی عمیق تر هدایت نماییم. فرآیند نظریه پردازی در این حوزه، اغلب دارای چرخه ای پویا، تکاملی و گاه تکوینی است که از مشاهده ی مسائل واقعی میدان آموزش آغاز شده، با ترکیب خلاقانه ی insights رشته های دیگر (از فلسفه و روانشناسی تا جامعه شناسی و علوم اعصاب)، صورت بندی می شود و سپس در بوته ی آزمون میدان عمل و بازخورد انتقادی قرار می گیرد. این مقاله به وضوح استدلال می کند که کیفیت آموزشی بدون پشتوانه ی نظری ریشه دار و انعطاف پذیر، به مجموعه ای از اقدامات جزیره ای، تقلیدی و فاقد جهت گیری استراتژیک تبدیل می شود. با این حال، این مسیر با چالش های معرفت شناختی (مانند رابطه ی علم و ارزش، تعمیم پذیری)، روش شناختی (تعادل بین کمی و کیفی) و ساختاری (شکاف نظریه-عمل، فشار برای کاربردی سازی فوری) روبرو است. غلبه بر این چالش ها مستلزم اتخاذ رویکردی میان رشته ای، توسعه ی «نظریه های عمل محور»، تقویت گفت وگوی انتقادی بین نظریه پردازان و مجریان، و ایجاد زیرساخت های نهادی برای پژوهش های طولی و بنیادی است. در نهایت، این نتیجه حاصل می شود که نظریه پردازی قوی و خلاق در علوم تربیتی، نه یک فعالیت انتزاعی و آکادمیک محض، بلکه یک ضرورت اخلاقی و عملی برای تضمین پیشرفت پایدار، عادلانه و انسان گرایانه ی نظام های آموزشی در مواجهه با تحولات شتابان جهان معاصر است.

کلیدواژه ها:

تکوین ، کیفیت آموزش ، نقش بنیادین نظریه ها