راهبردهای پداگوژیک معلم در تنظیم اضطراب پنهان و انگیزش خاموش دانش آموزان

اضطراب پنهان و انگیزش خاموش از جمله پدیده های کمتر مرئی اما عمیقا اثرگذار در فرایند یادگیری دانش آموزان به شمار می روند که اغلب در نظام های آموزشی رسمی نادیده گرفته می شوند. این پدیده ها نه به صورت رفتارهای مسئله ساز، بلکه در قالب سکوت، کناره گیری شناختی، یادگیری سطحی و کاهش مشارکت فعال بروز می یابند و در صورت تداوم، می توانند کیفیت یادگیری، سلامت روان و هویت تحصیلی دانش آموزان را به تدریج تضعیف کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش راهبردهای پداگوژیک معلم در تنظیم اضطراب پنهان و احیای انگیزش خاموش دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی–توصیفی و با تاکید بر فهم پدیده در بستر طبیعی کلاس درس صورت گرفت. داده ها از طریق مشاهده نظام مند کلاسی، یادداشت های میدانی و تاملات تحلیلی پژوهشگر، همراه با مرور تحلیلی منابع معتبر فارسی در حوزه روان شناسی تربیتی و پداگوژی، گردآوری شدند. تحلیل داده ها به صورت توصیفی–تفسیری انجام شد و برخلاف برخی رویکردهای کیفی، فرایند کدگذاری، مقوله بندی یا تحلیل مضمون نظام مند در این پژوهش به کار نرفت؛ زیرا هدف، ارائه توصیفی عمیق و تبیینی از پدیده، نه تولید نظریه یا استخراج مقولات مفهومی جدید، بوده است. یافته های پژوهش نشان داد که اضطراب پنهان به طور معناداری با فضای هیجانی کلاس، شیوه بازخورد معلم، میزان تحمل خطا و رویکردهای ارزشیابی مرتبط است. همچنین انگیزش خاموش اغلب در محیط هایی شکل می گیرد که یادگیری به فعالیتی نمره محور، کنترل گر و فاقد معنا تقلیل یافته است. در مقابل، استفاده معلم از راهبردهای پداگوژیک حمایتی، از جمله بازخورد توصیفی، پذیرش خطا، تقویت خودمختاری و معنا بخشی به یادگیری، نقش موثری در کاهش اضطراب پنهان و فعال سازی تدریجی انگیزش درونی دانش آموزان ایفا می کند. نتایج این پژوهش بر ضرورت توجه به پداگوژی حساس به هیجان و انگیزش تاکید دارد و نشان می دهد که معلم، به عنوان تنظیم گر اصلی فضای روانی کلاس، نقشی کلیدی در کیفیت تجربه یادگیری دانش آموزان دارد.

کلیدواژه ها:

اضطراب پنهان ، انگیزش خاموش ، راهبردهای پداگوژیک ، معلم ، پژوهش کیفی توصیفی ، فضای هیجانی کلاس