(نقش ادبیات در پرورش تفکر سیستمی و مسئولیت پذیری زیستمحیطی در دانش آموزان)

در دنیای معاصر، تشدید بحران های زیست محیطی از یک سو و پیچیدگی فزاینده مسائل اجتماعی از سوی دیگر، نظام های آموزشی را با ضرورت پرورش نوعی از تفکر مواجه ساخته است که فراتر از نگاه خطی و تک بعدی باشد. تفکر سیستمی به عنوان رویکردی کل نگر، امکان درک روابط متقابل، پیامدهای بلندمدت و مسئولیت فردی و جمعی را فراهم می کند. در این میان، ادبیات به ویژه ادبیات کودک و نوجوان، به دلیل ظرفیت بالای روایت گری، تخیل، همذات پنداری و انتقال ارزش ها، می تواند نقش موثری در پرورش تفکر سیستمی و مسئولیت پذیری زیست محیطی دانش آموزان ایفا کند.پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی نقش ادبیات در ارتقای تفکر سیستمی و تقویت مسئولیت پذیری زیست محیطی در میان دانش آموزان می پردازد. بدین منظور، با بهره گیری از منابع نظری، مطالعات پیشین و تحلیل محتوای آثار ادبی منتخب با درون مایه های زیست محیطی، ظرفیت های تربیتی ادبیات در آموزش محیط زیست و توسعه پایدار واکاوی شده است. یافته ها نشان می دهد که استفاده هدفمند از متون ادبی می تواند درک دانش آموزان از پیوند انسان و طبیعت، پیامدهای رفتارهای فردی بر نظام های طبیعی و اجتماعی، و اهمیت مسئولیت پذیری در قبال محیط زیست را تقویت کند.نتایج این پژوهش بر ضرورت ادغام آگاهانه ادبیات با آموزش محیط زیست و تفکر سیستمی در برنامه های درسی تاکید دارد و می تواند راهنمایی برای معلمان، برنامه ریزان آموزشی و سیاست گذاران حوزه تعلیم و تربیت در جهت تربیت نسلی آگاه، مسئول و آینده نگر باشد.

کلیدواژه ها:

تفکر سیستمی ، ادبیات کودک و نوجوان ، مسئولیت پذیری زیست محیطی ، آموزش محیط زیست ، توسعه پایدار ، دانش آموزان