تحلیل ساختاری و نظام مند ادبیات سواد مالی: پارادایم ها، شکاف های نظری و جهت گیری های آتی در عصر دیجیتال

در زیست بوم اقتصادی قرن بیست ویکم، سواد مالی از یک مهارت فردی و حاشیه ای به یکی از ارکان بنیادین رفاه اجتماعی و ثبات نظام های مالی تبدیل شده است. این پژوهش با رویکردی فراتحلیلی و مبتنی بر تحلیل نظام مند و ساختاری ادبیات علمی، به واکاوی ۵۰۲ مقاله پژوهشی نمایه شده در پایگاه Web of Science طی بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ می پردازد. هدف اصلی، ترسیم نقشه دانشی حوزه سواد مالی، شناسایی خوشه های فکری غالب و تبیین سیر تحول مفهومی آن از «دانش محاسباتی مالی» به «قابلیت مالی» است. یافته ها نشان می دهد که شکل گیری و جهت گیری ادبیات این حوزه به طور معناداری تحت تاثیر شوک های برون زا، به ویژه بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ و همچنین تغییرات ساختاری نظیر گذار از نظام های بازنشستگی مبتنی بر مزایای معین به نظام های مبتنی بر سهم معین قرار داشته است. نتایج تحلیل ها حاکی از آن است که اگرچه ایالات متحده و انگلستان کانون های اصلی تولید دانش در این حوزه محسوب می شوند، اما خلاهای پژوهشی قابل توجهی در زمینه هایی همچون «سواد مالی دیجیتال»، «سواد مالیاتی» و «اثربخشی بلندمدت مداخلات آموزشی» وجود دارد. افزون بر این، چالش های مفهومی و روش شناختی مرتبط با سنجش سواد مالی، به ویژه شکاف معنادار میان «دانش عینی» و «دانش ذهنی»، به عنوان پارادوکس های کلیدی این حوزه شناسایی شده اند. در نهایت، این مقاله با ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه، مسیرهای نوینی را برای توسعه پژوهش های آتی و تدوین سیاست های موثر در حوزه سواد مالی پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

سواد مالی ، قابلیت مالی ، اجتماعی سازی مالی ، تحلیل نظام مند ادبیات ، رفتار سرمایه گذاری ، شمول مالی