بازتعریف هویت حرفه ای معلم در زیست بوم سواد رسانه ای: از انتقال دانش تا کنشگری انتقادی

تحولات شتابان رسانه ای در دهه های اخیر، به ویژه گسترش رسانه های دیجیتال، شبکه های اجتماعی و نظام های الگوریتمی تولید و توزیع محتوا، زیست بوم یادگیری را به طور بنیادین دگرگون کرده است. در این زیست بوم نوین، رسانه دیگر صرفا ابزاری برای انتقال اطلاعات نیست، بلکه ساختاری تاثیرگذار بر ادراک، قضاوت، هویت و کنش اجتماعی یادگیرندگان به شمار می آید. در چنین شرایطی، مفهوم سواد رسانه ای از سطح آموزش مهارت های فنی فراتر رفته و به حوزه ای شناختی، انتقادی و هویتی تبدیل شده است. این تحول، به طور مستقیم نقش و هویت حرفه ای معلم را با چالش مواجه می سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نظری و تحلیلی بازتعریف هویت حرفه ای معلم در زیست بوم سواد رسانه ای انجام شده و می کوشد نشان دهد که چگونه نقش معلم از انتقال دهنده دانش به کنشگر انتقادی تحول می یابد. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر روش، کیفی با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. داده های پژوهش به صورت تجربی تولید نشده و واحد تحلیل، مفاهیم نظری، گزاره های تحلیلی و استدلال های مطرح شده در منابع علمی معتبر فارسی در حوزه های هویت حرفه ای معلم، سواد رسانه ای و آموزش انتقادی بوده است. تحلیل ها به صورت استدلال محور و مبتنی بر توصیف و تفسیر مفاهیم انجام شده و از روش های کدگذاری و تحلیل مضمون استفاده نشده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در زیست بوم سواد رسانه ای، نقش معلم از انتقال محتوا به هدایت فهم رسانه ای تغییر یافته است؛ به گونه ای که معلم با طرح پرسش های انتقادی، تحلیل پیام های رسانه ای و برجسته سازی منافع پنهان، یادگیری را از مصرف منفعلانه اطلاعات به فهم فعال و معنادار سوق می دهد. همچنین، تحقق آموزش موثر سواد رسانه ای مستلزم بازتعریف هویت حرفه ای معلم به مثابه کنشگری مسئول، ارزش محور و منتقد است.

کلیدواژه ها:

هویت حرفه ای معلم ، سواد رسانه ای ، زیست بوم آموزشی ، کنشگری انتقادی ، عاملیت حرفه ای