واکاوی تناقضات ارزشی در تربیت اخلاقی دانش آموزان: تقابل مدرسه، خانواده و جامعه

تربیت اخلاقی دانش آموزان در عصر حاضر، نه در خلا، که در میدان نیروهای گاه متعارض نهادهای اصلی جامعه پذیری صورت می پذیرد. اهمیت پرداختن به این موضوع از بحران های اخلاقی نوظهور و احساس سردرگمی و دوگانگی ارزشی در میان نسل جوان نشات می گیرد. بیان مسئله اصلی این مقاله بر این واقعیت پیچیده متمرکز است که دانش آموز امروزی در معرض تناقضات ارزشی عمیق و گاه آشکار میان پیام های اخلاقی مدرسه ، خانواده و جامعه (با تاکید بر فضای مجازی و رسانه ها) قرار دارد؛ تقابلی که می تواند به بحران هویت، نسبی گرایی اخلاقی و تضعیف کارایی تمامی این نهادها بینجامد. از یک سو، مدرسه بر اصولی چون قانون مداری، صداقت، انضباط و ارزش های رسمی تاکید می ورزد. از سوی دیگر، خانواده ممکن است با تاکید بر ارزش های قومی، مذهبی خاص یا مصلحت اندیشی های عملی، گاه پیامی ناهمسو ارائه دهد. در سطحی فراتر، جامعه و به ویژه رسانه های جمعی و شبکه های اجتماعی، غالبا ارزش هایی چون ثروت، شهرت، فردگرایی افراطی و لذت جویی آنی را ترویج می کنند که ممکن است در تضاد مستقیم با آموزه های مدرسه و برخی خانواده ها باشد. این چندگانگی و تقابل، چند پیامد عمده دارد: ایجاد سردرگمی و دوگانگی در دانش آموز، کاهش اعتبار و اقتدار اخلاقی مدرسه و معلم، و تبدیل اخلاق به موضوعی انتزاعی و بی ربط به زندگی واقعی. بنابراین، این مقاله در پی واکاوی نظام مند ابعاد این تقابل سه گانه و پیامدهای آن است. راه برون رفت از این وضعیت، نه در انکار تنوع یا تحمیل یکسان سازی، بلکه در ایجاد گفت وگو و هماهنگی آگاهانه بین این نهادها جستجو می شود. این امر مستلزم طراحی سازوکارهایی برای تعامل مدرسه با والدین حول اهداف اخلاقی مشترک، تقویت سواد رسانه ای و تفکر نقاد در دانش آموزان برای تحلیل پیام های ارزشی متعارض، و بازتعریف نقش مدرسه به عنوان محلی برای تمرین مدارا، گفت وگوی اخلاقی و پرورش شهروندانی است که توانایی عبور از این تناقضات را داشته باشند.

کلیدواژه ها:

تناقضات ارزشی ، تربیت اخلاقی ، مدرسه ، خانواده ، جامعه.