طراحی چارچوب نظری «تاب آوری اخلاقی» بر اساس آیات ابتلاء و آزمون در قرآن و مقایسه آن با نظریه های روانشناسی رشد اخلاقی

این پژوهش با هدف طراحی چارچوب نظری «تاب آوری اخلاقی» بر اساس آموزه های قرآن کریم و مقایسه آن با نظریه های روانشناسی رشد اخلاقی انجام شد. روش تحقیق، بنیادی-نظری و با رویکرد تحلیل مضمون تفسیری بود که به صورت کتابخانه ای اجرا گردید. داده ها از طریق مطالعه عمیق آیات مرتبط با «ابتلاء» و «آزمون» در قرآن و تفاسیر معتبر، و نیز متون روانشناسی اخلاق گردآوری شد. یافته ها منجر به طراحی چارچوبی با پنج مولفه اصلی شد: معنابخشی فراحادثه ای به رنج، تکیه گاه متعالی (ایمان و عبودیت)، فرآیندهای شناختی-عاطوی ویژه (صبر و توکل)، غایت مندی آرمانی (قرب الهی) و الگوپذیری از سرمشق های تاب آور. نتایج مقایسه تطبیقی نشان داد که این چارچوب، در تاکید بر رابطه عمودی با امر متعالی به عنوان منبع قدرت اخلاقی، و نیز تمرکز بر عملکرد اخلاقی در شرایط فشار واقعی، با نظریه هایی مانند کولبرگ (تاکید بر استدلال عدالت در موقعیت های فرضی) و گیلیگان (تاکید بر مراقبت در روابط زمینی) تمایز اساسی دارد. این مطالعه نشان می دهد آموزه های قرآنی قابلیت تبدیل به الگویی روانشناختی-اخلاقی منسجم را دارند که می تواند خلا نظریه های رایج در تبیین «ثبات و رشد اخلاقی در بحران» را پر کند و مبنایی برای مداخلات تربیتی و مشاوره ای در بافت فرهنگی اسلامی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری اخلاقی ، آیات ابتلاء ، قرآن کریم ، رشد اخلاقی ، روانشناسی و دین