دگرگونی هویت تصمیم گیر معلم در مواجهه با هوش مصنوعی توصیه گر آموزشی

تحولات شتابان فناوری های هوشمند، به ویژه هوش مصنوعی توصیه گر آموزشی، زمینه ساز بازاندیشی در نقش ها، مسئولیت ها و الگوهای تصمیم گیری معلمان شده است. در این میان، اگرچه نگرش معلمان نسبت به کاربردهای بالقوه هوش مصنوعی در آموزش غالبا مثبت گزارش می شود، اما این نگرش لزوما به کنش حرفه ای موثر در عمل آموزشی منجر نمی گردد. پژوهش حاضر با هدف تبیین موانع فرهنگی گذار از نگرش به کنش در استفاده از هوش مصنوعی توصیه گر آموزشی و تحلیل دگرگونی هویت تصمیم گیر معلم انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی–توصیفی/تحلیلی و بر پایه تحلیل مفهومی منابع معتبر فارسی و اسناد علمی مرتبط صورت گرفت. داده ها از طریق مرور نظام مند متون نظری و پژوهشی داخلی و خارجی گردآوری و بدون کدگذاری آماری، به صورت تحلیلی و تفسیری بررسی شدند. تمرکز اصلی تحلیل بر شناسایی لایه های فرهنگی موثر بر پذیرش و به کارگیری هوش مصنوعی در تصمیم گیری های آموزشی معلمان و مدیران مدارس بود. یافته های پژوهش نشان داد که موانع فرهنگی استفاده موثر از هوش مصنوعی توصیه گر آموزشی را می توان در چهار سطح شناختی، هنجاری، ارزشی و ساختاری–فرهنگی تبیین کرد. در سطح شناختی، برداشت های سطحی یا اغراق آمیز از هوش مصنوعی، مانع شکل گیری کنش آگاهانه می شود. در سطح هنجاری، فرهنگ محافظه کار مدرسه و پرهیز از ریسک حرفه ای، عاملیت معلم را محدود می کند. در سطح ارزشی، تهدید ادراک شده نسبت به مرجعیت حرفه ای و قضاوت انسانی معلم، مقاومت های پنهان در برابر توصیه های الگوریتمی را تقویت می نماید. همچنین، در سطح ساختاری–فرهنگی، ضعف حمایت سازمانی و نبود چارچوب های اخلاقی و حرفه ای روشن، شکاف میان نگرش مثبت و کنش عملی را تشدید می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که مواجهه معلم با هوش مصنوعی توصیه گر، به دگرگونی هویت تصمیم گیر او از «تصمیم گیر مستقل» به «تصمیم گیر همکار با الگوریتم» می انجامد؛ دگرگونی ای که در صورت مدیریت فرهنگی مناسب، می تواند به تقویت نقش انتقادی و حرفه ای معلم منجر شود. بر این اساس، سیاست گذاری آموزشی باید بر توسعه سواد الگوریتمی، حمایت از عاملیت معلم و بازتعریف نقش های حرفه ای در عصر هوش مصنوعی متمرکز گردد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی توصیه گر آموزشی ، هویت حرفه ای معلم ، تصمیم گیری آموزشی ، موانع فرهنگی ، عاملیت معلم