معناشناسی واژه «سبحان» در اشعار جاهلی و قرآن کریم بر اساس مکتب بن

در مطالعه زبان دینی و ادبیات پیشااسلامی، واژه «سبحان» جایگاهی ویژه دارد؛ چرا که هم در ساختارهای معنایی شعر جاهلی حضور داشته و هم در بافت توحیدی قرآن کریم تکرار شده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی تحولات معنایی واژه «سبحان» از متون ادبی جاهلی تا کاربرد قرآنی آن و تحلیل لایه های معنایی آن بر پایه چارچوب نظری مکتب بن در معناشناسی است. این مکتب با تاکید بر بافت، کاربرد و ساختار واژه، بستری فراهم می آورد تا فراتر از ریشه شناسی، به تحولات معنایی واژگان در طول زمان پرداخته شود. اهمیت این پژوهش در آن است که با تحلیل تطبیقی و با رویکردی زبان شناختی، می کوشد شکاف های مفهومی بین دو دوره زبانی متفاوت را آشکار ساخته و نقش دین در تعمیق معنای واژه را تبیین کند. هدف اصلی مقاله، تبیین تفاوت های معنایی و مفهومی واژه «سبحان» در دو نظام زبانی و اعتقادی متفاوت است. روش تحقیق به کاررفته، تحلیل توصیفی–مفهومی با تکیه بر داده های متنی از دیوان اشعار جاهلی و آیات قرآن کریم است. نتایج پژوهش نشان می دهد که واژه «سبحان» در اشعار جاهلی غالبا در سیاق شگفتی، ستایش یا تقدیس پدیده ها به کار می رفته، اما در قرآن، به مفهومی خالص از تنزیه الهی ارتقا یافته و با حذف زمینه های شرک آلود، معنایی توحیدی و بی همتا یافته است.

کلیدواژه ها:

معناشناسی ، مکتب بن ، سبحان ، شعر جاهلی ، قرآن کریم ، تنزیه ، تحول مفهومی.