تحلیل چالش های نظام ارزشیابی سنتی و ارائه مدل نوین ارزشیابی کیفی توصیفی

ارزشیابی تحصیلی به عنوان یکی از ارکان اصلی نظام های آموزشی، نقش تعیین کننده ای در هدایت فرایند یاددهی–یادگیری دارد. با این حال، الگوی سنتی ارزشیابی که عمدتا بر آزمون های پایانی، نمره محوری و سنجش حافظه کوتاه مدت استوار است، در دهه های اخیر با انتقادات گسترده ای از سوی پژوهشگران بین المللی روبه رو شده است. مطالعات معتبر در حوزه سنجش آموزشی نشان می دهد که این الگو قادر به ارزیابی مهارت های کلیدی قرن بیست ویکم مانند تفکر انتقادی، خلاقیت، حل مسئله و یادگیری عمیق نیست و بیشتر به بازتولید دانش سطحی و رقابت ناسالم میان دانش آموزان منجر می شود. علاوه بر این، پژوهش های روان شناختی نشان داده اند که ارزشیابی سنتی با افزایش اضطراب امتحان، کاهش انگیزه درونی و تضعیف خودکارآمدی یادگیرندگان همراه است.بررسی ادبیات علمی معتبر جهانی و اسناد رسمی آموزشی نشان می دهد که بسیاری از نظام های آموزشی پیشرو، از جمله فنلاند، کانادا و سنگاپور، در سال های اخیر به سمت الگوهای ارزشیابی فرایندمحور و تکوینی حرکت کرده اند. این الگوها بر مشاهده مستمر، بازخورد سازنده، مشارکت فعال دانش آموز و توجه به تفاوت های فردی تاکید دارند. تحلیل اسنادی انجام شده در این پژوهش نیز نشان می دهد که چالش های ساختاری، مدیریتی و فرهنگی موجود در نظام ارزشیابی سنتی، مانع تحقق اهداف یادگیری عمیق و توسعه مهارت های پایدار در دانش آموزان می شود. به ویژه، نمره محوری و نبود ابزارهای استاندارد برای سنجش کیفی، از مهم ترین موانع تحول در ارزشیابی آموزشی محسوب می شوند.بر اساس یافته های پژوهش، یک مدل نوین ارزشیابی کیفی–توصیفی پیشنهاد می شود که بر اصول ارزشیابی تکوینی، پوشه کار، چک لیست های عملکردی، گفت وگوی یادگیری و بازخورد توصیفی استوار است. این مدل با هدف ارتقای کیفیت یادگیری، کاهش فشار روانی، تقویت خودتنظیمی و افزایش مشارکت یادگیرنده طراحی شده است. نتایج تحلیل ها نشان می دهد که به کارگیری این مدل می تواند جایگزینی کارآمد برای الگوی سنتی باشد، مشروط بر آنکه آموزش معلمان، تولید ابزارهای استاندارد، بازنگری در سیاست های ارزشیابی و فرهنگ سازی در میان والدین و مدارس به طور هم زمان دنبال شود. این پژوهش تاکید می کند که گذار از ارزشیابی سنتی به الگوی کیفی–توصیفی، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای ارتقای کیفیت نظام آموزشی است.

کلیدواژه ها:

آموز معلمان ، نظام های آموزشی ، چک لیست علمی ، ارزشیابی تکوینی