از فناوری تا تربیت: کاوشی در چالش ها، فرصت های نوپدید و پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی در تعلیم و تربیت مدرسه ای

پیوند فناوری هوش مصنوعی با عرصه تعلیم و تربیت، گذاری پیچیده از ابزارهای فنی به قلمروهای عمیق تربیتی را رقم زده که نیازمند کاوشی نظام مند است. اهمیت این واکاوی از جایگاه بی بدیل مدرسه به عنوان کانون شکل گیری هویت، ارزش ها و شایستگی های نسل آینده نشات می گیرد. بیان مسئله اصلی این نوشتار بر این تنش محوری استوار است که چگونه می توان در مواجهه با موج قدرتمند هوش مصنوعی، موازنه ای سازنده بین بهره گیری از فرصت های نوپدید فناورانه و صیانت از ماموریت های اصیل تربیتی مدرسه ایجاد کرد. از یک سو، فرصت هایی نوظهور مانند خلق محیط های یادگیری سازگارشونده، تشخیص زودهنگام ناتوانی های یادگیری، و ارائه مسیرهای آموزشی کاملا شخصی، تحولی شگرف در اثربخشی و عدالت آموزشی وعده می دهند. از سوی دیگر، این فناوری چالش های جدی را فراروی مدرسه می گذارد؛ چالش هایی همچون کمرنگ شدن نقش معلم به عنوان الگوی اخلاقی، کاهش فرصت های تجربه های جمعی و پرورش مهارت های اجتماعی، خطر تقلیل فرآیند پیچیده تربیت به بهینه سازی داده محور صرف، و تهدید حریم خصوصی و استقلال فکری دانش آموزان. این چالش ها و فرصت ها در تعامل با یکدیگر، به بروز پیامدهای اجتماعی گسترده تری می انجامند؛ از دگرگونی در نقش خانواده و جامعه در تربیت، تا ظهور اشکال جدید نابرابری مبتنی بر دسترسی و سواد دیجیتال، و بازتعریف ضروری مفاهیمی چون خلاقیت، هویت و عاملیت انسانی در عصری هوشمند. بنابراین، این مقاله در پی کاوش این سه گانه درهم تنیده است و استدلال می کند که ادغام هوش مصنوعی در مدرسه، نیازمند اتخاذ چارچوبی تربیت محور است که در آن فناوری نه به عنوان هدف، بلکه به عنوان ابزاری در خدمت تحقق اهداف غایی تربیت، از جمله پرورش انسان هایی اندیشمند، مسئول و مرتبط با جامعه خود قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تعلیم و تربیت ، چالش های تربیتی ، فرصت های نوپدید ، پیامدهای اجتماعی