امنیت داده ها و حریم خصوصی دانش آموزان در پلتفرم های آموزشی آنلاین

گسترش سریع پلتفرم های آموزشی آنلاین در سال های اخیر، به ویژه پس از همه گیری کووید-۱۹، تحول شگرفی در نظام های آموزشی ایجاد کرده است. این تحول، اگرچه دستاوردهای مهمی در تداوم آموزش و شخصی سازی آن داشته، اما نگرانی های جدی در زمینه امنیت داده ها و حریم خصوصی دانش آموزان به عنوان آسیب پذیرترین کاربران این فضا به همراه آورده است. این پژوهش با هدف بررسی جامع چالش ها، ریسک ها و راهکارهای حفاظت از اطلاعات دانش آموزان در محیط های یادگیری دیجیتال انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی است. یافته ها نشان می دهد که پلتفرم های آموزشی آنلاین حجم عظیمی از داده های حساس دانش آموزان شامل اطلاعات هویتی، داده های تحصیلی، محتوای تولیدی، الگوهای رفتاری، و حتی داده های زیست سنجشی (در صورت استفاده از وب کم و میکروفون) را جمع آوری و پردازش می کنند. خطرات اصلی شامل نقض حریم خصوصی از طریق نظارت گسترده، جمع آوری داده های فراتر از نیاز آموزشی، اشتراک گذاری یا فروش داده ها به اشخاص ثالث بدون رضایت آگاهانه، ذخیره سازی ناامن و خطر نشت داده ها، و ایجاد پروفایل های دیجیتالی جامع از دانش آموزان است که می تواند آینده آنان را تحت تاثیر قرار دهد. این پژوهش نشان می دهد که چالش ها صرفا فنی نیستند، بلکه ابعاد حقوقی (ضعف قوانین خاص در حوزه کودک و آموزش)، اخلاقی (تضاد منافع بین تجاری سازی و حمایت از کودک) و تربیتی (تاثیر بر خودپنداره و آزادی یادگیری) نیز دارند. تحلیل قوانین موجود مانند قانون حمایت از داده های شخصی ایران و مقرراتی مانند GDPR اروپا نشان می دهد که اگرچه چارچوب های کلی وجود دارد، اما ضمانت اجرایی کافی و آگاهی بخشی به ذی نفعان (والدین، معلمان، خود دانش آموزان) به شدت ضعیف است. راهکارهای پیشنهادی در سه سطح فنی (رمزنگاری، حداقل سازی داده ها، طراحی محرمانگی از آغاز)، حقوقی (تدوین سند حریم خصوصی کودک در فضای آموزشی، ایجاد نهاد ناظر مستقل) و تربیتی (آموزش سواد حریم خصوصی به همه ذی نفعان) ارائه می شوند. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که حفاظت از حریم خصوصی دانش آموزان نباید به عنوان مانعی بر سر راه دیجیتالی سازی آموزش، بلکه به عنوان پیش شرط اخلاقی و ضرورت حقوقی آن در نظر گرفته شود. آینده آموزش دیجیتال مسئولانه، در گرو ایجاد توازن بین نوآوری آموزشی و حمایت جامع از حقوق بنیادین کودکان در فضای مجازی است.

کلیدواژه ها:

حریم خصوصی دانش آموزان ، امنیت داده ها ، پلتفرم آموزشی آنلاین ، حفاظت از داده های کودک ، سواد دیجیتال ، اخلاق فناوری آموزشی ، قانون حمایت از داده ها