نقش مدرسه در پیشگیری از ناهنجاری های اخلاقی

هدف این پژوهش بررسی نقش مدرسه در پیشگیری از ناهنجاری های اخلاقی و تبیین سازوکارهای موثر تربیتی، ساختاری و فرهنگی در کاهش بروز رفتارهای پرخطر و غیرهنجار نزد دانش آموزان است. این مطالعه با رویکرد تحلیلی توصیفی، بر ادبیات نظری تربیت اخلاقی، روان شناسی رشد، جامعه شناسی آموزش و الگوهای مدرسه محور پیشگیری از آسیب های اجتماعی تکیه دارد و چارچوبی یکپارچه برای مداخله ارائه می کند. یافته های تحلیلی نشان می دهد که مدرسه با پنج محور کلیدی می تواند نقش بازدارنده و ارتقایی ایفا کند: ۱) برنامه درسی اخلاق محور و تلفیقی (ادغام مهارت های زیست اخلاقی مانند همدلی، مسئولیت پذیری، خودکنترلی و سواد رسانه ای در دروس)، ۲) شیوه های یاددهی یادگیری فعال و مبتنی بر تجربه (گفت وگوی اخلاقی، حل مسئله، ایفای نقش، یادگیری خدمت محور)، ۳) فرهنگ مدرسه ایمن و عادلانه (قواعد روشن، عدالت ترمیمی، سیاست های ضد قلدری، مشارکت دانش آموزان در تدوین هنجارها)، ۴) توانمندسازی معلمان و رهبران آموزشی (الگوی رفتاری اخلاقی، بازخورد حمایتی، مربی گری اجتماعی هیجانی)، و ۵) پیوند مدرسه خانواده جامعه (هم سوسازی ارزش ها، شبکه های حمایتی، برنامه های مشارکت مدنی). همچنین استفاده از ارزیابی های چندسطحی (شاخص های رفتاری، اقلیم اخلاقی مدرسه، تاب آوری اجتماعی هیجانی) برای پایش پیشرفت و اصلاح مداخلات ضروری است.نتیجه گیری نشان می دهد که پیشگیری موثر از ناهنجاری های اخلاقی نیازمند رویکردی نظام مند، پیشگیرانه و توانمندساز است که در آن مدرسه از نقش صرفا آموزشی فراتر رفته و به زیست بوم تربیتی تبدیل می شود؛ جایی که هنجارهای اخلاقی به صورت عملی تجربه، تمرین و نهادینه می گردند. این چارچوب با کاهش نرخ رفتارهای پرخطر، تقویت سرمایه اجتماعی دانش آموزان و ارتقای حس تعلق، عدالت و مسئولیت جمعی، به بهبود پیامدهای فردی و اجتماعی می انجامد.نوآوری پژوهش در ارائه مدل یکپارچه مدرسه محور با قابلیت بومی سازی بر اساس زمینه های فرهنگی و اجتماعی و تاکید بر هم افزایی میان برنامه درسی، اقلیم مدرسه و مشارکت خانواده است. پیشنهاد می شود سیاست گذاران و مدیران آموزشی با توسعه برنامه های اخلاق محور تلفیقی، آموزش حرفه ای معلمان در مهارت های اجتماعی هیجانی، و استقرار نظام های عدالت ترمیمی، به استقرار پایدار هنجارهای اخلاقی در مدارس اقدام کنند.