روش تدریس حل مسئله در آموزش ابتدایی

در عصر دانش و فناوری که با تغییرات سریع و چالش های پیچیده همراه است، هدف اساسی آموزش ابتدایی، فراتر از انتقال محفوظات، پرورش فراگیرانی توانمند، متفکر و حل کننده مسئله است. روش تدریس حل مسئله (Problem-Solving Teaching Method) به عنوان یک راهبرد یادگیری فعال و دانش آموزمحور، در کانون تحقق این هدف قرار دارد. این روش، آموزشی را تصویر می کند که در آن، دانش آموزان نه منفعلانه دریافت کننده اطلاعات، بلکه فعالانه درگیر فرآیند کشف، بررسی و غلبه بر موانع می شوند (سیف، ۱۳۹۹). در این پارادایم، مسئله می تواند هر موقعیت مبهم، سوال یا چالشی باشد که برای دانش آموز معنادار است و نیازمند تفکر و اقدام برای رسیدن به راه حل است. پایه های نظری این روش در آرای اندیشمندانی چون جان دیوی با تاکید بر «یادگیری از طریق عمل» و ژان پیاژه با محوریت «تعامل فعال کودک با محیط» ریشه دارد (Dewey, ۱۹۳۸; Piaget, ۱۹۷۲). در آموزش ابتدایی، کاربست این روش، موجب تعمیق یادگیری، تقویت حس کفایت و ایجاد نگرش مثبت نسبت به چالش های یادگیری می شود (عصاران و همکاران، ۱۴۰۰). دانش آموز در این فرآیند، مراحلی همچون درک مسئله، طرح راه حل، اجرا و ارزیابی را تجربه می کند که مستقیما مهارت های تفکر انتقادی، خلاقیت، استدلال و perseverence (پشتکار) را تقویت می نماید (Polya, ۱۹۵۷). محیط کلاس درس حل مسئله محور، به جای سکوت و تک گویی، با گفت وگو، همکاری و کاوشگری گروهی characterize می شود. نقش معلم از یک سخنران به یک هدایت گر، تسهیل گر و منبع حمایت تغییر می یابد که بستری امن برای آزمون و خطا فراهم می آورد (شعبانی، ۱۴۰۱). با توجه به ماهیت چندبعدی برنامه های درسی ابتدایی، از ریاضیات و علوم تا مطالعات اجتماعی، روش حل مسئله یک چارچوب یکپارچه ساز و قابلیت انتقال بالا دارد. سرمایه گذاری در نهادینه کردن این روش در سال های شکل گیری تحصیلی، نه تنها عملکرد تحصیلی، بلکه سواد زندگی دانش آموزان را ارتقا داده و آنان را برای رویارویی با مسائل واقعی زندگی فردی و اجتماعی در آینده آماده می سازد. بنابراین، تدوین برنامه های تربیت معلم و طراحی محتوای آموزشی متناسب با این روش، یک ضرورت انکارناپذیر در نظام آموزش ابتدایی ایران محسوب می شود.