بررسی تطبیقی روش های تدریس فعال و سنتی بر یادگیری عمیق دانش آموزان

یادگیری عمیق به عنوان یکی از اهداف اساسی نظام های آموزشی نوین، بر درک عمیق مفاهیم، تفکر انتقادی و کاربرد دانش در موقعیت های جدید تاکید دارد. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی تاثیر روش های تدریس فعال و سنتی بر یادگیری عمیق دانش آموزان انجام شده است. روش های تدریس سنتی که عمدتا بر سخنرانی معلم محور و انتقال یک سویه اطلاعات تکیه دارند، دهه هاست که در نظام آموزشی ایران رایج بوده اند. در مقابل، روش های تدریس فعال با تاکید بر مشارکت فعال دانش آموزان، یادگیری مشارکتی، حل مسئله و تفکر انتقادی، رویکردی نوین را در فرآیند یاددهی-یادگیری ارائه می دهند. این مطالعه با استفاده از روش شبه آزمایشی و طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل، تاثیر هر دو رویکرد را بر یادگیری عمیق مورد ارزیابی قرار داده است. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران بوده و نمونه ای به حجم شصت نفر به صورت تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون یادگیری عمیق، پرسشنامه سنجش مهارت های تفکر انتقادی و چک لیست مشاهده رفتارهای یادگیری بود. یافته های پژوهش نشان داد که روش های تدریس فعال به طور معناداری بر ارتقای یادگیری عمیق دانش آموزان تاثیر مثبت داشته و میانگین نمرات گروه آزمایش در مولفه های درک مفهومی، تفکر انتقادی، حل مسئله خلاقانه و انتقال دانش به موقعیت های جدید به طور قابل توجهی بالاتر از گروه کنترل بود. همچنین، دانش آموزانی که با روش های فعال آموزش دیدند، انگیزه درونی بالاتر، مشارکت فعال تر در فرآیند یادگیری و نگرش مثبت تری نسبت به مواد درسی نشان دادند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که پس از کنترل نمرات پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه وجود دارد و روش های تدریس فعال توانسته اند تا حدود سی وهشت درصد از واریانس نمرات یادگیری عمیق را تبیین کنند. این پژوهش همچنین نشان داد که روش های سنتی اگرچه در انتقال سریع اطلاعات کارآمد هستند، اما در ایجاد یادگیری ماندگار و عمیق کمتر موثر بوده و دانش آموزان بیشتر به حفظ سطحی مطالب می پردازند. یافته های کیفی حاصل از مصاحبه با معلمان نیز موید این مطلب بود که روش های فعال نیازمند آمادگی بیشتر، مدیریت کلاس مناسب تر و تخصص معلمان در طراحی فعالیت های یادگیری است. با توجه به یافته های این پژوهش، استفاده از روش های تدریس فعال در کلاس های درس توصیه می شود و برنامه ریزان آموزشی باید با فراهم کردن امکانات لازم، آموزش معلمان و بازنگری در برنامه های درسی، زمینه گسترش این رویکردها را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، روش های تدریس سنتی ، یادگیری عمیق ، یادگیری سطحی ، تفکر انتقادی ، مشارکت فعال دانش آموزان ، یادگیری معنادار