چارچوب راهبردی شهرداری برای ارزیابی و کاهش ریسک نشست زمین در بافت های شهری متراکم با رویکرد فنی و عملیاتی مهندسی ژئوتکنیک

نشست زمین یکی از مخاطرات ژئوتکنیکی برجسته در بافت های متراکم شهری ایران به شمار می رود که عمدتا از افت شدید سطح آب زیرزمینی، برداشت ناپایدار منابع آبی همراه با خشکسالی های طولانی و بارگذاری ناشی از توسعه سریع شهری ناشی می شود. این پدیده در کلانشهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد و کرمان به طور گسترده مشاهده شده و تهدیدی جدی برای پایداری زیرساخت های حیاتی، بناهای مسکونی، شبکه های تاسیسات و حتی آثار تاریخی ایجاد کرده است. چارچوب راهبردی پیشنهادی بر پایه اصول مهندسی ژئوتکنیک، فرآیند ارزیابی ریسک را از طریق پایش میدانی ساختارمند و بهره گیری از روش های استاندارد مانند تداخل سنجی راداری، تراز یابی دقیق و سامانه موقعیت یابی جهانی برای شناسایی دقیق کانون های بحرانی سازماندهی می کند. مولفه های کلیدی موثر شامل ویژگی های خاک آبرفتی تراکم پذیر، عملکرد ناکافی قنوات قدیمی، اختلالات زهکشی شهری و کنترل نامناسب بارگذاری بررسی شده و راهکارهای عملیاتی مانند بهسازی خاک با ستون های سنگی، تزریق مواد تثبیت کننده، بهینه سازی سیستم های زهکشی و تغذیه مصنوعی آبخوان ها با هدف سازگاری کامل با ساختارهای مدیریتی موجود شهرداری پیشنهاد می گردد. این رویکرد فنی و عملیاتی، با تمرکز بر مداخلات هدفمند، پایش مداوم و هماهنگی بین دستگاهی میان شهرداری ها، سازمان زمین شناسی و وزارت نیرو، امکان کاهش آسیب پذیری شهری، حفظ تعادل هیدرولیکی و تضمین پایداری بلندمدت را فراهم می آورد و بر لزوم مدیریت یکپارچه منابع آب، اصلاح الگوی مصرف و برنامه ریزی شهری پایدار تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

نشست زمین شهری ، مهندسی ژئوتکنیک ، ارزیابی ریسک شهرداری ، بهسازی خاک