مدیریت دولتی و ارتقای عدالت اجتماعی در خدمات شهری

این پژوهش با هدف بررسی تاثیرات مدیریت دولتی بر ارتقای عدالت اجتماعی در خدمات شهری ایران انجام شده است. چارچوب نظری مطالعه ترکیبی از نظریه مدیریت نوین عمومی (NPM)، حکمرانی دیجیتال و نظریه عدالت توزیعی است که در آن شفافیت فرآیندهای تصمیم گیری، مشارکت مدنی و بودجه گذاری مبتنی بر عملکرد به عنوان متغیرهای ساختاری؛ اعتماد شهروندان و کیفیت خدمات شهری به عنوان متغیرهای میانی؛ و ادراک عدالت اجتماعی در ارائه خدمات به عنوان متغیر خروجی در نظر گرفته شده اند. در روش تحقیق از طراحی ترکیبی (mixed‑methods) استفاده شد. به صورت لایه ای، ۱٬۲۰۰ ساکن از سه شهر بزرگ (تهران، اصفهان، مشهد) و دو شهر متوسط (شهرهای مرزی) با نمونه گیری طبقه ای و تصادفی مورد نظرسنجی قرار گرفتند. ابزار جمع آوری داده پرسشنامه ای شامل مقیاس های اعتبارسنجی شده عدالت توزیعی (Johnstone, ۲۰۲۲)، کیفیت خدمات شهری (ISO ۳۷۱۲۰‑۲) و اعتماد به دولت (Trust in Government Scale, ۲۰۲۱) بود که پس از تحلیل عاملی تاییدیه (CFA) به دست آمد. علاوه بر پرسشنامه، از ۱۰ مدیر شهرداری به صورت مصاحبه عمیق برای استخراج نوآوری های مدیریتی استفاده شد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS ۲۶ و AMOS ۲۶ تحلیل شدند؛ مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) برای آزمون مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم به کار رفت (CFI = ۰.۹۴، RMSEA = ۰.۰۴۵). نتایج نشان داد که شفافیت فرآیندهای تصمیم گیری (β = ۰.۴۱, p < ۰.۰۰۱) و مشارکت مدنی (β = ۰.۳۸, p < ۰.۰۰۱) به صورت مستقیم و از طریق اعتماد شهروندان (β = ۰.۲۷, p < ۰.۰۱) بر ادراک عدالت اجتماعی اثر مثبت دارند. همچنین بودجه گذاری مبتنی بر عملکرد به صورت غیرمستقیم از طریق ارتقای کیفیت خدمات شهری (β = ۰.۳۴, p < ۰.۰۱) و رضایت شهروندان (β = ۰.۲۳, p < ۰.۰۵) بر عدالت تاثیر می گذارد. مقایسه بین شهرهای بزرگ و متوسط نشان داد که اثر شفافیت در شهرهای بزرگ قوی تر (Δβ ≈ ۰.۰۷) و اثر مشارکت مدنی در شهرهای متوسط بیشتر است (Δβ ≈ ۰.۰۹). بر اساس این نتایج، پیشنهاد می شود سامانه های باز داده های شهری، پلتفرم های مشارکتی برای بودجه گذاری و سیستم های ارزیابی عملکرد دیجیتال به عنوان ابزارهای کلیدی برای ارتقای عدالت اجتماعی در خدمات شهری به کار گرفته شوند. این پژوهش نه تنها چارچوب نظری ترکیبی جدیدی را برای مطالعه عدالت در حوزه خدمات شهری ارائه می دهد، بلکه شواهد عملی برای تصمیم گیرندگان شهری فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

مدیریت دولتی ، عدالت اجتماعی ، خدمات شهری ، شفافیت ، مشارکت مدنی ، بودجه گذاری مبتنی بر عملکرد ، مدل معادلات ساختاری