بررسی رابطه بین هوش هیجانی و سازگاری اجتماعی در بین دانش آموزان

هدف از مقاله حاضر، تبیین نظری رابطه بین هوش هیجانی و سازگاری اجتماعی در بین دانش آموزان با تکیه بر یک چارچوب مفهومی منسجم است. در سال های اخیر، پژوهش های روان شناسی تربیتی نشان داده اند که موفقیت و سلامت روانی–اجتماعی دانش آموزان تنها به توانایی های شناختی محدود نمی شود، بلکه عوامل هیجانی و اجتماعی نقش تعیین کننده ای در سازگاری آنان با محیط مدرسه دارند (Goleman, ۱۹۹۵؛ Brackett et al., ۲۰۱۱). هوش هیجانی به توانایی ادراک، درک، تنظیم و مدیریت هیجان های خود و دیگران اشاره دارد و به عنوان یکی از پیش بین های مهم رفتارهای سازگارانه اجتماعی شناخته می شود (Salovey & Mayer, ۱۹۹۰). از سوی دیگر، سازگاری اجتماعی بیانگر میزان توانایی دانش آموز در برقراری روابط مثبت با همسالان و معلمان، پذیرش هنجارهای اجتماعی، همکاری، حل تعارض و پاسخ دهی مناسب به موقعیت های اجتماعی مدرسه است (Bellack et al., ۲۰۰۴). شواهد پژوهشی حاکی از آن است که دانش آموزان دارای هوش هیجانی بالاتر، در مدیریت هیجان های منفی، همدلی با دیگران و کنترل رفتارهای تکانشی موفق تر بوده و در نتیجه از سازگاری اجتماعی بالاتری برخوردارند (Petrides et al., ۲۰۰۴؛ Mayer et al., ۲۰۰۸). با وجود تایید رابطه مثبت بین این دو متغیر، بسیاری از مطالعات به بررسی همبستگی ساده بسنده کرده و به تبیین سازوکارهای روان شناختی این ارتباط کمتر پرداخته اند. بر این اساس، در مقاله حاضر، هوش هیجانی به عنوان متغیر مستقل و سازگاری اجتماعی به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده و متغیرهایی مانند همدلی، مهارت های ارتباطی و تنظیم هیجان به عنوان متغیرهای میانجی معرفی می شوند. چارچوب مفهومی پیشنهادی می تواند مبنایی نظری برای پژوهش های تجربی آینده و طراحی مداخلات آموزشی با هدف ارتقای سازگاری اجتماعی دانش آموزان فراهم سازد. واژگان کلیدی : هوش هیجانی، سازگاری اجتماعی، همدلی، تنظیم هیجان، مهارت های ارتباطی، دانش آموزان